कधीच पैसे न देणारा मित्र: मैत्री न तोडता हे कसं हाताळायचं

बिल येतं आणि ओळखीची शांतता पसरते. एक मित्र खिसे चाचपतो, हसतो आणि म्हणतो पुढचं मी देईन. पुढचं कधी घडतच नाही. रक्कम मोठी नसते, कधीच मोठी नसते, पण कार्डासाठी हात कोण पहिला पुढे करतं हे तुम्ही आता पाहू लागला आहात, आणि त्याचीही स्वतःची एक छोटी किंमत असते.

हे एखाद्या न दिलेल्या रकमेबद्दल नाही. मित्र कधीच पैसे देत नसेल तर ते देणं नव्हे तर सवय म्हणून पाहा: खर्च ते झाले तिथेच वाटा, सामायिक खर्च सगळ्यांना दिसणाऱ्या एका नोंदीत ठेवा, ट्रिपपूर्वी नियम ठरवा, आणि स्वतः पैसे भरून ठेवणं थांबवा. तरीही चालू राहिलं तर एकदाच बोला, व्यक्तीबद्दल नव्हे तर व्यवस्थेबद्दल, आणि मग तुम्ही काय भरायला तयार आहात ते ठरवा.

मित्र कधीच पैसे देत नाही, तेव्हा ते देणं नसतं, सवय असते

देणं म्हणजे नाव असलेली एक रक्कम: कॉन्सर्टची तिकिटं, डिपॉझिट. त्यावर उपाय असतो, आणि मित्र पैसे परत देत नसेल तर काय करायचं ते टप्प्याटप्प्याने सांगतं.

सवय वेगळी असते. कोणताही एक क्षण उकरून काढण्याजोगा नसतो. मित्र राउंडचे पैसे, टॅक्सी, सिनेमाची तिकिटं दुसऱ्याला भरू देतो, आणि कधी हातही पुढे करत नाही. प्रत्येक प्रसंग बोलण्याइतका लहान असतो, म्हणून कोणीच बोलत नाही, आणि खर्च सर्वात पटकन भरणाऱ्यावर पडतो. काही काळाने असं वाटू लागतं की हा मित्र कधीच कशाचेच पैसे देत नाही, एकही संध्याकाळ तसं सांगत नसतानाही. एका टॅक्सीच्या भाड्याबद्दल विचारून काही सुटत नाही, कारण टॅक्सी समस्या नाही. सवय समस्या आहे.

नेहमी पाकीट विसरणारा मित्र: चार संभाव्य कारणं

या व्यक्तीला फुकट्या मित्र म्हणून चिकटवणं मोहक असतं. तो शिक्का सहसा अन्याय्य असतो आणि कधीच उपयोगी पडत नाही, कारण तो सोडवता येण्याजोगी व्यवस्था माणसाच्या चारित्र्यावरचा निवाडा बनवतो. चार सामान्य कारणं आहेत, आणि त्यातलं फक्त एक गैरफायदा घेण्याबद्दल आहे:

• त्याचं बजेट ग्रुपच्या बेतांपेक्षा कमी आहे. त्याला यायचं असतं म्हणून तो येतो, आणि आपण टिकू शकत नाही हे कुणाच्या लक्षात येऊ नये अशी शांतपणे आशा करतो.
• तो अव्यवस्थित आहे. तुम्हाला पैसे परत द्यायचा त्याचा खरोखर हेतू असतो आणि प्रत्येक वेळी खरोखर विसरतो.
• तो पैशांवरच्या संभाषणांपासून दूर पळतो. «मी किती देणं लागतो?» असं विचारणं त्याला अवघडल्यासारखं वाटतं, म्हणून तो कुणी सांगण्याची वाट पाहतो, आणि कुणीच सांगत नाही.
• इतर कुणीतरी भरतं याची त्याला सवय आहे. कधी कधी फक्त हेच असतं, आणि ते त्याच्या लक्षातही आलेलं नसतं.

बाहेरून हे कोणतं ते सहसा कळत नाही. कळण्याची गरजही नाही. खालचे उपाय चारही प्रकारांना चालतात, आणि कुणावर आरोप करावा लागत नाही.

लहान रकमा कशा जमत जातात

माया, जयदीप, प्रिया आणि तन्मय बहुतेक वीकेंडला एकत्र बाहेर जातात. प्रत्येक बाहेर जाणं चार जणांत समान वाटलं जातं. एका महिन्यात:

महिन्याचा खर्च ₹5,200 झाला, म्हणजे प्रत्येकी ₹1,300. मायाने ₹2,240 भरले, जयदीपने ₹1,920, प्रियाने ₹1,040 आणि तन्मयने काहीच नाही. त्यांच्या ₹1,300 च्या वाट्यांशी तुलना केली तर मायाला ₹940 यायचे आहेत, जयदीपला ₹620, प्रियाला ₹260 द्यायचे आहेत आणि तन्मयला ₹1,300; चार शिल्लकींची बेरीज शून्य.

प्रियाचे ₹260 देणं फक्त वेळेचं आहे: तिने सिनेमासाठी भरलं, आणि बाकीच्यांनी योगायोगाने जास्त वेळा भरलं. तन्मयची स्थिती वेगळी आहे, कारण त्याने भरलेल्या गोष्टींचा रकाना रिकामा आहे. त्याचा सर्वात मोठा एकटा वाटा ₹360 होता, जी रक्कम कुणीही मागणार नाही. महिनाभरात ती ₹1,300 आहे; अशाच महिन्यांच्या वर्षात, ₹15,600.

हिशोब चुकता करायचा तर तीन ट्रान्सफर लागतात: तन्मय मायाला ₹940 देतो, तन्मय जयदीपला ₹360 देतो, आणि प्रिया जयदीपला ₹260 देते. त्यात काही नाट्यमय नाही. ते ₹15,600 होईपर्यंत तसंच ठेवलं तरच अवघड होतं.

सवय शांतपणे बदलणारे पाच उपाय

तिथल्या तिथे वाटा. वेटरकडे वेगळी बिलं मागा, किंवा प्रत्येकाने काउंटरवर आपला वाटा भरावा. सगळे त्या क्षणी भरत असतील तर कुणाकडे विसरायला पाकीट उरत नाही. मित्रांमध्ये आपापला वाटा देणं हा अगदी सामान्य डीफॉल्ट आहे.

सगळ्यांना दिसणारी एक सामायिक नोंद ठेवा. जो भरतो तो नोंदवतो, आणि शिल्लक अशा ठिकाणी असते जिथे संपूर्ण ग्रुप ती उघडून पाहू शकतो. कुणाला काही आठवावं किंवा काढावं लागत नाही, कारण आकडा तिथे असतोच. हे तुम्हाला कोण पैसे देणं लागतो याची नोंद कशी ठेवायची मध्ये सांगितलं आहे.

ट्रिपपूर्वी नियम ठरवा. वीकेंड ट्रिपच्या आधी खर्च कसे वाटायचे आणि हिशोब कधी चुकता करायचा ते ठरवा. आधी ठरलेला नियम सगळ्यांबद्दल असतो; नंतर काढलेला नियम कुणा एकाबद्दल.

बजेट कारण असू शकतं असं वाटलं तर स्वस्त बेत सुचवा. महागडं रेस्टॉरंट आणि पिकनिक, घरचं जेवण किंवा मोफत कार्यक्रम आलटून पालटून ठेवा. पैसे न खर्चता सामील होणं सोपं करा, म्हणजे «मला परवडत नाही» हे मोठ्याने म्हणावंच लागत नाही.

स्वतः पैसे भरून ठेवणं थांबवा. हे जाहीर करण्याची गरज नाही. फक्त चार जणांसाठी कार्ड देऊन नंतर वसूल करणारी व्यक्ती असणं थांबवा. तुम्ही पैसे आधी भरतच नसाल, तर परत द्यायला विसरण्यासारखं काहीच उरत नाही.

तरीही बोलावं लागलं तर संभाषण

सवय चालू राहिली तर एकदाच, खाजगीत, व्यक्तीबद्दल नव्हे तर व्यवस्थेबद्दल बोला. तटस्थ ठेवणारे काही शब्द:

• «आपण बाहेर गेलो की काउंटरवरच वाटा भरायचं का? कोणी काय भरलं याचा मला हिशोब राहिलेला नाही, आणि तो डोक्यात ठेवायला मला आवडत नाही.»
• «मी पैशांबाबत थोडी जास्त काळजी घेतोय, म्हणून मी ग्रुपसाठी भरून नंतर जुळवणं थांबवतोय. आपण प्रत्येकाने आपापलं भरू या का?»
• «ट्रिपपूर्वी सगळं एका सामायिक यादीत टाकून शेवटी हिशोब चुकता करू या का? लक्षात ठेवण्यापेक्षा ते सोपं आहे.»
• «आपले बेत अलीकडे जरा महाग झालेत का ते पाहतोय. स्वस्तातले करायला माझी तयारी आहे, फक्त सांग.»

यापैकी एकही «तू कधीच पैसे देत नाहीस» म्हणत नाही हे लक्षात घ्या. ते ग्रुप कसा चालतो ते बदलतात आणि मित्राला त्यात सामावून घ्यायला सोपा मार्ग देतात. थेट मागण्याच्या शब्दांसाठी पैसे मागताना अवघडलेपण न येता कसं मागायचे मध्ये आणखी आहे.

केव्हा ते स्वीकारायचं

कधी कधी योग्य उत्तर म्हणजे ते तसंच राहू देणं. मित्र कठीण काळातून जात असेल, मैत्री तुम्हाला जे देते त्याच्या तुलनेत रकमा लहान असतील, किंवा तुमची कमाई जास्त असेल आणि तुम्हाला हरकत नसेल, तर त्याचा खर्च उचलणं मूर्खपणा नव्हे तर उदारपणा असतो.

फरक एवढाच की ते तुम्ही निवडलेलं असतं का. तुम्ही कशासाठी तयार आहात ते ठरवा, कदाचित अधूनमधून एखादा राउंड किंवा वाढदिवसाचं जेवण (वाढदिवसाच्या जेवणाचे पैसे कोण देतं पाहा), आणि त्यापलीकडे काहीही आधी भरणं थांबवा. नाराजी चुकीच्या डीफॉल्टने भरल्यामुळे येते, मुद्दाम भरल्यामुळे नव्हे.

Donget कुठे येतं

Donget ग्रुपसाठी सामायिक नोंद ठेवतं. जो भरतो तो खर्च जोडा खाली बाहेर जाणं जोडतो आणि यांनी भरले ठरवतो, आणि गटातल्या प्रत्येकाला तेच खर्च आणि तीच शिल्लक दिसते, म्हणून आकडा कधीच एकाचा शब्द विरुद्ध दुसऱ्याची आठवण असा राहत नाही. ज्या मित्राने अजून अ‍ॅप इन्स्टॉल केलेलं नाही त्यालाही नावाने जोडता येतं. महिन्याच्या शेवटी हिशोब चुकता करा कमीत कमी ट्रान्सफर सुचवतं, आणि भरले प्रत्येक ट्रान्सफर नोंदवतं. स्मरणपत्र तुम्हाला ते पेमेंट WhatsApp किंवा तुम्ही निवडलेल्या कोणत्याही अ‍ॅपमधून शेअर करू देतं; ते स्वतः काहीही पाठवत नाही. अ‍ॅप पैसे हलवत नाही आणि कुणाच्या मागे लागत नाही; ते आकडा दिसेल असा ठेवतं.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

मित्र कधीच पैसे देत नसेल तर काय करायचं?

ती एका देण्याऐवजी एक सवय म्हणून पाहा. खर्च तिथल्या तिथे वाटा, सामायिक खर्च सगळ्या ग्रुपला दिसेल अशा एकाच नोंदीत ठेवा, ट्रिपपूर्वी नियम ठरवा, आणि स्वतः पैसे भरून ठेवणं थांबवा. तरीही होत राहिलं तर एकदाच बोला, व्यक्तीबद्दल नव्हे तर व्यवस्थेबद्दल.

मित्र नेहमी पाकीट घरीच का विसरतो?

सहसा चारपैकी एक कारण: ग्रुपच्या बेतांपेक्षा कमी बजेट, अव्यवस्थितपणा, पैशांबद्दल बोलण्याचा संकोच, किंवा इतर कुणीतरी भरतं याची सवय. बाहेरून तुम्हाला कोणतं ते क्वचितच कळतं, आणि तेच प्रतिबंधक उपाय चारही कारणांना चालतात.

क्षुद्र न वाटता हा विषय कसा काढायचा?

व्यक्ती कशी आहे यावर नव्हे, तर ग्रुप खर्च कसा वाटतो यावर बोला. एखादा ठोस बदल सुचवा, जसं की प्रत्येकाने काउंटरवरच आपला वाटा भरणं किंवा महिन्याची एक सामायिक यादी, आणि कोणी काय भरलं याचा इतिहास सोडून द्या.

मित्रांसोबत लहान रकमांची नोंद ठेवणं क्षुद्रपणा आहे का?

नाही. लहान रकमाच जमत जातात: ₹120 चा टॅक्सीचा वाटा आणि ₹240 चा एक राउंड महिन्याला ₹1,300 आणि वर्षाला ₹15,600 होतात. सामायिक नोंद आकडा तटस्थ करते, म्हणजे कुणाला तो आठवावा किंवा काढावा लागत नाही.

मित्राने एखादी विशिष्ट रक्कम परत केली नाही तर?

ते एक देणं आहे, सवय नाही, आणि त्याला वेगळा मार्ग लागतो: रक्कम स्पष्ट करा, तारखेसह एकदा लेखी मागा, पैसे द्यायचा सोपा मार्ग द्या, आणि मग मागत राहायचं की सोडून द्यायचं ते ठरवा.

आपण फक्त ते स्वीकारून टाकावं असं कधी?

जेव्हा रकमा मैत्री तुम्हाला जे देते त्याच्या तुलनेत लहान असतात आणि तुम्ही ते सहन करत नसून निवडत असता. किती भरून घ्यायला तुम्ही तयार आहात ते मुद्दाम ठरवा, आणि त्यापलीकडे काहीही स्वतः आधी भरणं थांबवा.

सारांश

कधीच पैसे न देणारा मित्र क्वचितच खलनायक असतो; बहुधा ग्रुपच्या सवयींमुळे पैसे न देणं सोपं होतं. आधी सवयी बदला: तिथल्या तिथे वाटा, एक दिसणारी नोंद ठेवा, नियम आधी ठरवा आणि आधी भरणं थांबवा. गरज पडली तर एकदा बोला, प्रेमाने आणि व्यवस्थेबद्दल, आणि मग तुम्ही काय भरायचं ते मुद्दाम ठरवा.

Donget मोफत डाउनलोड करा आणि तुमच्या ग्रुपचे सामायिक खर्च सगळ्यांना दिसणाऱ्या एका यादीत ठेवा, म्हणजे कुणालाही हिशोब ठेवत बसावं लागत नाही.