Going Dutch म्हणजे काय? बिल वाटून घेण्याच्या जगभरातल्या पद्धती आणि मराठीत त्याला काय म्हणतात

ताटं उचलली गेली, बिल आलं, आणि कोणीतरी म्हणतं, «Going Dutch करूया का?» अर्ध्या टेबलने मान डोलावली. बाकीचे अर्धे मनात विचारतायत: म्हणजे ज्याने जे मागवलं त्याचे पैसे, की एकूण रक्कम भागायची? आणि या दोन्हीत माणशी काही शे रुपयांचा फरक पडू शकतो.

शब्द सोपा आहे; त्यामागची रीत नाही. Going Dutch म्हणजे एकाने सगळ्यांसाठी भरण्याऐवजी प्रत्येकाने आपला हिस्सा भरणं, सहसा आपलं खाणं-पिणं. हे बिल समान वाटण्यासारखंच नाही, आणि «going Dutch» म्हणून भाषांतरित होणारे अनेक शब्द, जसं जपानचा वारिकान, प्रत्यक्षात समान वाटे सांगतात.

मराठीत याला एकच ठरलेला शब्द नाही. बोलीत लोक «आपापलं देऊ», «शेअर करू», «स्प्लिट करू» किंवा «फिफ्टी-फिफ्टी» म्हणतात, आणि जेव्हा सगळे एका कार्यक्रमासाठी ठरावीक रक्कम काढतात तेव्हा «वर्गणी काढू». त्यावर खाली एक वेगळा परिच्छेद आहे.

Going Dutch म्हणजे काय

एका वाक्यात: going Dutch म्हणजे सामायिक बाहेरगावच्या बेतात आपला खर्च आपण भरणं. शब्दकोश संबंधित «Dutch treat» ची व्याख्या अशी करतात की जेवण किंवा करमणूक जिथे प्रत्येक जण स्वतःचे पैसे देतो. प्रत्यक्षात इंग्रजी बोलणारे तो ताणतात: काही जण याचा अर्थ «जे खाल्लं त्याचेच पैसे» घेतात, काही «वाटून घेऊ», आणि अनेक जण फक्त हे सांगायला वापरतात की कोणीही कोणाला ट्रीट देत नाहीये.

बहुतेक अवघडलेले क्षण त्या संदिग्धतेतूनच येतात, म्हणून तो ज्या तीन पर्यायांचा अर्थ असू शकतो ते माहीत असणं उपयुक्त आहे.

हा शब्दप्रयोग कुठून आला

बहुतेकांनी ऐकलेली going Dutch ची उत्पत्तीची गोष्ट 17 व्या शतकातली आहे: इंग्लंड आणि डच प्रजासत्ताक हे नौदल आणि व्यापारातले प्रतिस्पर्धी होते, आणि त्या काळात इंग्रजीने «Dutch» वर आधारलेले अनेक टोमणे उचलले, जसे «Dutch reckoning» आणि «Dutch feast», म्हणजे अशी मेजवानी जिथे यजमान आधी झिंगतो.

या शब्दप्रयोगाचा तारीख असलेला पुरावा मात्र दुसरीकडे बोट दाखवतो. «Dutch treat» अमेरिकन इंग्रजीत साधारण 1870 पासून नोंदलेलं आहे, अशी «ट्रीट» जिथे कोणालाच ट्रीट मिळत नाही, आणि «go Dutch» विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीपर्यंत मागून येतं. म्हणजे हा शब्दप्रयोग अमेरिकन आहे आणि त्या स्पर्धेपेक्षा खूप तरुण, जरी त्याने «Dutch» चा अर्थ «खरं नव्हे» असा लावण्याची जुनी सवय उसनी घेतली असली तरी. काही शब्दकोश अजूनही «Dutch treat» ला कधीकधी अपमानास्पद म्हणतात; «बिल वाटून घेणं» म्हटलं की हा प्रश्नच संपतो.

Going Dutch, समान वाटणी, की एकाने सगळं भरणं

सामायिक जेवण चुकतं करण्याचे तीन सर्वसाधारण मार्ग आहेत:

• Going Dutch — प्रत्येक जण आपलं ताट आणि पेय भरतो, आणि वाटून घेतलेल्या पदार्थाचा रास्त वाटा.
• समान वाटणी — प्रत्येकाने काय मागवलं याची पर्वा न करता एकूण रक्कम माणसांच्या संख्येने भागली जाते.
• एक जण भरतो — ट्रीट म्हणून, किंवा इतर त्याला नंतर पैसे परत करतील या समजुतीवर.

ऑर्डर्स सारख्या असतील तेव्हा समान वाटणी जलद आणि न्याय्य असते. नसतील तेव्हा going Dutch जास्त न्याय्य आहे. पडद्यामागे हे खर्च वाटायच्या पाच मार्गां पैकी फक्त दोन आहेत, आणि प्रत्येकाने सारखं खाल्लेलं नसताना हॉटेलचं बिल कसं वाटायचं मध्ये मिश्र पद्धती आहेत.

एक उदाहरण: तिघं, दोन उत्तरं

अनघा, मकरंद आणि सायली जेवायला जातात. अनघाचं मुख्य जेवण आणि पेय मिळून ₹440 होतं, मकरंदचं ₹700 आणि सायलीचं ₹420, आणि तिघं मिळून ₹240 चा एक स्टार्टर वाटून घेतात. बिल ₹1,800 आहे.

दोन्ही पद्धतींत ₹1,800 जमा होतात. समान वाटणी अनघा आणि सायलीकडचे ₹180 मकरंदकडे हलवते — एका जेवणासाठी क्षुल्लक, वर्षभराच्या अशा जेवणांवर लक्षात येणारं. मकरंदने ट्रीट म्हणून पूर्ण ₹1,800 भरले असते, तर कोणीही काही देणं लागत नाही; त्याने गाडी पुढे सरकवण्यासाठी भरले असतील, तर going Dutch म्हणजे अनघा त्याला ₹520 आणि सायली ₹500 पाठवते. बिलात सेवा शुल्क किंवा कर असेल, तर तो प्रत्येकाच्या ऑर्डरप्रमाणे वाढतो — कर, टिप आणि सेवा शुल्क प्रमाणात कसं वाटायचं ते दाखवतं.

जगभरातल्या बिल वाटण्याच्या पद्धती

रीतीभाती प्रदेश, वय, प्रसंग आणि कुटुंबानुसार बदलतात, म्हणून हे नियम नव्हे तर सर्वसाधारण नमुने समजा.

महाराष्ट्र आणि मराठी बोलणारे. मित्रांच्या कट्ट्यावर किंवा ऑफिसच्या लंचला «आपापलं देऊ», «शेअर करू» किंवा «स्प्लिट करू» हे सहज बोललं जातं. जिथे सगळे मिळून काही करतात, म्हणजे सहल, गणेशोत्सवाची वर्गणी किंवा मित्रमंडळींचा कार्यक्रम, तिथे «वर्गणी काढू» म्हणजे प्रत्येकाने ठरावीक रक्कम द्यायची आणि एका जणाने तिचा हिशोब ठेवायचा. आणि वाढदिवस असलेल्याने ट्रीट द्यावी ही अपेक्षा अनेक मित्रमंडळींत असते; तेव्हा बिल वाटायचं नसतं, ते देणाऱ्याचं असतं. बिल येताच «मी देतो, मी देतो» ची चढाओढ होणंही तितकंच ओळखीचं आहे, म्हणून कोण काय करणार हे आधी ठरवणं मदत करतं.

जपान. मित्रांमध्ये वारिकान (割り勘) — पैसे देणाऱ्या लोकांत बिल समान वाटणं — सामान्य आहे. व्यवसायात किंवा जास्त औपचारिक प्रसंगी वरिष्ठ व्यक्ती किंवा यजमान अनेकदा भरतो.

दक्षिण कोरिया. डोचिपे (더치페이) हा इंग्रजी «Dutch» आणि «pay» वरून घडवलेला कोरियन शब्द आहे, म्हणजे प्रत्येक जण आपला हिस्सा देतो किंवा खर्च वाटला जातो. एनप्पांग (엔빵), «n» म्हणजे n जणांमध्ये, याचा अर्थ प्रत्येकाने समान भाग द्यायचा.

इटली. Pagare alla romana, म्हणजे «रोमन पद्धतीने भरणं», याचा सहसा अर्थ टेबलावरच्या सगळ्यांत एकूण रक्कम समान वाटणं.

स्पेन. Pagar a escote म्हणजे सामायिक खर्चातला आपला भाग प्रत्येकाने भरणं.

इराण. गटाच्या खर्चातला प्रत्येकाचा भाग म्हणजे त्याचा dong (دنگ); शब्दकोश हा वाटा dāng (دانگ) खाली नोंदवतात, ज्याचा शब्दशः अर्थ एक षष्ठांश. प्रत्येकाने आपला हिस्सा द्यावा असं सुचवणं म्हणजे dongi hesab konim (دنگی حساب کنیم), «वाटून घेऊ».

तुर्कस्तान. Alman usulü, म्हणजे «जर्मन पद्धत», याचा अर्थ वेगवेगळं भरणं.

सौदी अरेबिया. नियमित भेटणारे मित्र अनेकदा qatta (القطة) गोळा करतात — भेटीचा खर्च भागवण्यासाठी हजर असलेल्या सगळ्यांकडून जमवलेला पैसा, वर्गणीसारखाच.

जर्मनी. रेस्टॉरंटमधल्या जेवणाच्या शेवटी «Zusammen oder getrennt?» — एकत्र की वेगळं? — हा नेहमीचा प्रश्न असतो, आणि वेगळं भरणं नेहमीचंच आहे.

नेदरलँड्स. एका जणाने भरून बाकीच्यांना Tikkie सारख्या अ‍ॅपवरून पेमेंटची विनंती पाठवणं सामान्य आहे, किंवा प्रत्येक जण आपला हिस्सा भरतो.

अमेरिका. मित्रांमध्ये ऑर्डर्स साधारण सारख्या किमतीच्या असतील तर समान वाटणी सामान्य आहे; एकाने भरलं तर बाकीचे सहसा पेमेंट अ‍ॅपवरून त्याला परत देतात.

बिल वाटून घेणं असभ्य आहे का

सहसा नाही. मित्र आणि बरोबरीच्या सहकाऱ्यांत अनेक ठिकाणी वाटणी हीच नेहमीची पद्धत आहे, आणि सगळ्यांसाठी भरण्याचा आग्रह धरला तर इतरांना उपकारांचं ओझं वाटू शकतं. नाजूक तीन परिस्थितींत होतं: कोणीतरी स्पष्टपणे इतरांना बोलावलं असेल («चला, माझ्याकडून»), जेवण एकाच्या आनंदाचं असेल — वाढदिवसाच्या जेवणाचे पैसे कोण देतं पाहा — आणि वरिष्ठ व्यक्तीने किंवा यजमानाने भरावं अशी रीत असेल तिथे. जोडप्यांसाठी याचीच स्वतःची आवृत्ती आहे, जिच्याबद्दल जोडप्यांनी बिलं 50/50 वाटावीत का बोलतं.

ते सौजन्याने कसं सुचवायचं

कोणी ऑर्डर देण्याआधी म्हणा, बिल येताना नाही: «आपापलं देऊ या का?» किंवा «सरळ समान वाटून घेऊ या का?» पद्धत आधीच सांगितली की मर्यादित बजेट असणारा माणूस कारण न सांगता त्याप्रमाणे मागवू शकतो. एकाने खूप जास्त मागवलं असेल, तर कोणी विचारण्याची वाट न बघता going Dutch सुचवा. आणि जर कोणी गाडी पुढे सरकवण्यासाठी सगळ्यांचे पैसे भरले असतील, तर त्याच दिवशी हिशोब चुकता करा; अवघडलेपणाशिवाय हिशोब कसा चुकता करायचा मध्ये मदत करणाऱ्या सवयी आहेत.

Donget कुठे येतं

Donget तिन्ही पद्धती एकाच बिलावर हाताळतं. यांनी भरले मध्ये कोणी भरलं ते नोंदवलं जातं. समान वाटणीसाठी समान निवडा. Going Dutch साठी रक्कम निवडून प्रत्येकाची एकूण रक्कम टाका, किंवा पावती स्कॅन करा दाबून प्रत्येकाला आपल्या पदार्थांवर हिस्सा दावा करा करू द्या; जो दावा करतो तो फक्त त्याने दावा केलेल्याचेच पैसे देतो, आणि कोणीही दावा न केलेलं सगळं, ज्यांनी काहीच दावा केलेला नाही त्यांच्यात समान वाटलं जातं — किंवा सगळ्यांनी काहीतरी दावा केला असेल तर सगळ्यांत. गट वारंवार बाहेर जेवत असेल, तर हिशोब चुकता करा शिल्लक एकत्र करून कमीत कमी ट्रान्सफर सुचवतं, आणि दिले प्रत्येक पूर्ण झालेलं नोंदवतं. Donget पैसे हलवत नाही — ट्रान्सफर तुम्ही नेहमी जसे एकमेकांना पैसे देता तसेच होतं.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

Going Dutch म्हणजे काय?

एकाने सगळ्यांसाठी भरण्याऐवजी जेवणाचा, पेयाचा किंवा बाहेर जाण्याचा आपापला हिस्सा प्रत्येकाने स्वतः भरणं. सहसा याचा अर्थ आपण जे मागवलं त्याचे पैसे, पण काही जण हा शब्द कोणत्याही वाटणीसाठी ढोबळपणे वापरतात.

«Going Dutch» हा शब्दप्रयोग कुठून आला?

तो «Dutch treat» मधून आला, जे अमेरिकन इंग्रजीत साधारण 1870 पासून नोंदलेलं आहे. तो अनेकदा 17 व्या शतकातल्या इंग्रज-डच स्पर्धेशी जोडला जातो, पण या शब्दप्रयोगाचा तारीख असलेला पुरावा अमेरिकन आणि खूप नंतरचा आहे.

Going Dutch आणि बिल समान वाटणं एकच का?

अगदी नाही. Going Dutch म्हणजे आपला हिस्सा भरणं; समान वाटणी म्हणजे एकूण रक्कम माणसांच्या संख्येने भागणं. सगळ्यांनी जवळपास सारखंच मागवलं असेल तेव्हाच ती जुळतात.

बिल वाटून घेणं असभ्य आहे का?

बरोबरीच्या मित्र आणि सहकाऱ्यांत सहसा नाही. कोणी इतरांना बोलावलं असेल, एखाद्याचा आनंदाचा प्रसंग असेल, किंवा वरिष्ठ व्यक्तीने किंवा यजमानाने भरावं अशी रीत असेल तिथे ते अवघडल्यासारखं वाटू शकतं.

जपानमध्ये बिल कसं वाटतात?

मित्रांमध्ये वारिकान (割り勘) सामान्य आहे — पैसे देणाऱ्या लोकांत बिल समान वाटणं. व्यवसायात किंवा औपचारिक प्रसंगी सहसा वरिष्ठ व्यक्ती किंवा यजमान भरतो.

«Going Dutch» अपमानास्पद आहे का?

क्वचितच अपमानाच्या हेतूने म्हटला जातो, पण काही शब्दकोश «Dutch treat» ला कधीकधी अपमानास्पद म्हणतात. «बिल वाटून घेऊ» किंवा «आपापलं देऊ» असं म्हटलं तर तोच अर्थ पोहोचतो.

सारांश

Going Dutch म्हणजे आपला खर्च आपण भरणं, आणि जगभरातली टेबलं हिशोब चुकता करण्याच्या ज्या अनेक पद्धती वापरतात त्यातली ही एकच आहे — टोकियोतल्या समान वारिकान पासून रियाधमधल्या मित्रांच्या qatta पर्यंत, आणि आपल्याकडच्या वर्गणीपर्यंत. प्रथा कोणतीही असो, अवघडलेपणा तोच: कोणती पद्धत चालू आहे हे माहीत नसणं. ऑर्डर देण्याआधी ती सांगा, म्हणजे बिल नुसतं गणित राहतं.

Donget मोफत डाउनलोड करा आणि पुढचं जेवण तुमच्या पद्धतीने वाटा — समान, पदार्थानुसार, किंवा एक जण भरतो आणि बाकीचे नंतर चुकते करतात.