Yeqela okuqukethwe
Donget
Layisha
Zonke izihloko

Ukwehlukanisa izindleko ezihlanganyelwe eqenjini lezemidlalo noma iqembu lasathanda: ukubhukha inkundla, impahla nemali yeqembu

Indlela yokwehlukanisa ngobulungiswa ukubhukha inkundla, i-oda elikhulu lempahla nemali yeqembu eqenjini elincane noma eqenjini lasathanda: umthetho wokungabikho, isibonelo esibaliwe, nokukhokhelana kanye ngenyanga.

The Donget team 7 imizuzu yokufunda

ULwesibili, ngo-8 ebusuku. UZanele ubhukha inkundla ngekhadi lakhe, njengoba enzile njalo ngesonto kusukela ngoMashi. Kunabantu abayishumi nanye engxoxweni, kufika abayisishiyagalombili, oyedwa abuze “ngikweleta malini futhi?” omunye usanemali yehembe likaNomsa ngokheshi ndawana thile. Imali yeqembu ihlala encwadini esikhwameni sikathile.

Esizinini sonke lokho kwenza: obhukhayo osehlale ephansi ngezinkulungwane zamarandi, i-oda lempahla akekho oqinisekile ukuthi likhokhelwe ngokugcwele, nemali eboniswa yinye kuphela.

Isixazululo sisesakhiweni. Kungakhathaliseki ukuthi ibhola labahlanu, iqembu lokugibela izintaba noma ikilasi lobumba elizithengela ubumba balo, imali yeqembu ifika ngezinhlobo ezintathu — ukubhukha, ama-oda amakhulu nemali yeqembu — ngayinye inokwehlukanisa kwayo okunobulungiswa; nquma umthetho wokungabikho kanye, bese nikhokhelana nyanga zonke. Kuhlanganise njenge-”mali yeqembu” bese ukungabi nabulungiswa kucasha ekulinganiseni.

Uhlobo 1 — Ukubhukha okuphindaphindekayo: ngesikhathi ngasinye, noma imali ebekiwe?

Inkundla, ibala, isitudiyo, ihholo: izindleko zimisiwe futhi abantu bayashintsha njalo ngesonto. Kunezindlela ezimbili eziqotho zokukwehlukanisa, futhi iqembu kufanele likhethe eyodwa ngokusobala.

Yehlukanisa phakathi kwabadlalile. Isikhathi ngasinye sehlukaniswa ngabafikile: inkundla ye-R1 200 iba yi-R150 kumuntu ngamunye ngabadlali abayisishiyagalombili futhi yi-R200 ngabayisithupha. Kunobulungiswa kakhulu isonto nesonto, futhi kuyinto evamile emaqenjini amancane; okudliwayo ukuthi obhukhayo uthwala ingozi yobusuku obunabantu abambalwa nokuthi intengo yekhanda ngalinye iyanyakaza.

Imali ebekiwe. Wonke umuntu ukhokha inani elifanayo lenyanga noma edlala noma engadlali. Iyabikezeleka futhi ilula ukuyiqoqa; abavamile bakhokhela abavela kabili esizinini, futhi olungu olusha kufanele luzibophezele lungakazi ukuthi luyakuthanda yini.

Akukho okungalungile. Okuxaka yikuntanta phakathi kwazo zombili — imali ebekiwe ngokombono, ngesikhathi ngasinye ngokwenzeka, futhi akekho oqinisekile ukuthi kwakusebenza kuphi ngobusuku obunemvula.

Uhlobo 2 — Ama-oda amakhulu: amanani anembile, hhayi ngokulinganayo

Impahla, izintambo zeraketi, upende, ibhokisi lezinyoni: ikhwithi elilodwa, izabelo ezinobulungiswa kodwa ezingalingani. I-oda lempahla libukeka njengendleko eyodwa, kodwa ukwehlukanisa ngokulinganayo kuyithuluzi elingalungile. Uma abadlali abayishumi bethatha ihembe elilodwa ngamunye kanti uSipho ethatha amabili, ukwehlukanisa ikhwithi ngezindlela eziyishumi nanye akunabulungiswa kumuntu. Kwehlukanise ngenani elinembile esikhundleni salokho: lowo o-odile ufaka isamba sekhwithi, umdlali ngamunye wabelwa inani lehembe elilodwa, uSipho amabili, futhi izabelo zibuyela zilingane nekhwithi. Izindlela ezinhlanu zokwehlukanisa indleko zibeka lapho indlela ngayinye ifanele khona; i-oda elikhulu liyisibonelo sencwadi samanani anembile. Ukuqoqela umqeqeshi noma umdlali ohambayo kuyisimo sakho esincane — bheka indlela yokwehlukanisa isipho seqembu.

Uhlobo 3 — Imali yeqembu: umgcini oyedwa, irekhodi elilodwa elibonakalayo

Umuntu oyedwa uphethe imali yezinto ezincane — amabhola, itheyiphu, unompempe — futhi wonke umuntu ufaka isandla ngezikhathi ezithile. Imali yeqembu yehluleka ngendlela isikhwama sokudla sendlu ehlanganyelwe esehluleka ngayo: kuyibhalansi eqhubekayo kuphela umgcini angayibona. Umthetho oyenza isebenze: wonke umnikelo ongenayo ubhalwa ngaphansi kwalowo owukhokhile, futhi yonke indleko ephumayo ibhalwa ngomgcini njengomkhokhi neqembu njengabakuzuzile. Ibhalansi yomgcini ibe isibonisa ukuthi ingakanani imali eyeyakhe ngempela, futhi incwadi ayisadingeki. Indlela yokulandelela ukuthi ubani okukweleta imali iyinguqulo yabantu ababili yomgomo ofanayo.

Umthetho wokungabikho: wunqume kanye

Impikiswano yonke iqembu eligcina ngayo yiloLwesibili othile ehoxa ngo-7:45: inkundla ibhukhiwe, izindleko azincipi, futhi othile umboza igebe. Nqumani ukuthi ubani ngaphambi kokuba kwenzeke bese nikubhala encazelweni yeqembu:

  1. Uma uhoxa ngaphambi kwesikhathi esinqunyiwe (ake sithi, emini kwalolo suku), awubalwa.
  2. Uma uhoxa emva kwesikhathi esinqunyiwe, noma ungafiki nje, ubalwa njengodlalile — isabelo sakho siya kulowo obhukhile.
  3. Uma isikhathi sikhanselwa nya, obhukhile umbozwa ngokulinganayo yibo bonke ababebhalise.

Lokhu akumayelana nokujezisa umuntu. Kumayelana nokuthi obhukhayo akufanele abe yilowo olahlekelwa ngokuzenzakalela — iqembu elibhukhi walo ehlale ekhokha ngesakhe maduze aliyikuba nomuntu ozobhukha.

Isibonelo esibaliwe: oLwesibili abane ne-oda lempahla

Abadlali abayishumi, inkundla ye-R1 200 njalo ngesonto, uZanele ubhukha akhokhe, isonto ngalinye lehlukaniswa ngabadlalile. Ngokwehlukene, uNomsa u-odela amahembe ngo-R500 elilodwa — elilodwa umdlali ngamunye, amabili kuSipho — ngakho ikhwithi lakhe yi-11 × R500 = R5 500.

UmdlaliIsonto 1 (8 badlala, R150)Isonto 2 (6, R200)Isonto 3 (8, R150)Isonto 4 (10, R120)Isamba senkundlaImpahlaIsimo
ZaneleR620R500ukhokhe R4 800, ukweletwa R3 680
NomsaR620R500ukhokhe R5 500, ukweletwa R4 380
SiphoR470R1 000ukweleta R1 470
BonganiR620R500ukweleta R1 120
ThandiR270R500ukweleta R770
DumisaniR470R500ukweleta R970
LindiweR420R500ukweleta R920
FanaR420R500ukweleta R920
GuguR620R500ukweleta R1 120
HlengiweR270R500ukweleta R770

Izabelo zenkundla zihlanganisa i-R4 800 kaZanele (4 × R620 + 2 × R470 + 2 × R420 + 2 × R270 = R2 480 + R940 + R840 + R540). Izabelo zempahla zihlanganisa i-R5 500 kaNomsa. Isabelo sikaZanele uqobo yi-R620 yenkundla ne-R500 yempahla, ngakho ukweletwa i-R4 800 − R1 120 = R3 680; isabelo sikaNomsa yileyo ndawo yi-R1 120, ngakho ukweletwa i-R5 500 − R1 120 = R4 380. Izikweletu eziyisishiyagalombili zihlanganisa i-R8 060 = R3 680 + R4 380.

Uma kukhokhelwana ngendlela elula — umdlali ngamunye akhokhele uZanele ngenkundla noNomsa ngempahla — lokho kungukudlulisa okuyishumi nesithupha. Uma kukhokhelwana ngamabhalansi kuyisishiyagalolunye: uSipho (R1 470), uBongani (R1 120) noDumisani (R970) bakhokhela uZanele i-R3 560 phakathi kwabo; uThandi ukhokhela uZanele i-R120 noNomsa i-R650; uGugu (R1 120), uLindiwe (R920), uFana (R920) noHlengiwe (R770) bakhokhela uNomsa i-R3 730. Wonke umuntu ukhokha kanye ngaphandle kukaThandi, ngoba akukho nhlanganisela yezikweletu eziyisishiyagalombili efika ncamashi ku-R3 680 — indlela ukwenziwa lula kwezikweletu okusebenza ngayo ichaza ukuthi kungani okuyisishiyagalolunye kuwuphansi lapha.

Khokhelanani nyanga zonke, hhayi ngesikhathi ngasinye

Ukukhokhelana emva kwesikhathi ngasinye kuyisiphithiphithi sokudlulisa kwe-R150 okungajabulisi muntu; ukukuvumela kuqhubeke isizini yonke kusho ukuthi amabhalansi adlula inkumbulo yabantu. Inyanga, noma ukuphela kochungechunge lokubhukha, kuyisigqi esifanele — umsebenzi owanele ukuthi ukuhlanganisa kwenze umsebenzi wangempela, kufushane ngokwanele ukuthi akekho othwala i-R4 000 engaqapheli. Ukukhokhelana ngaphandle kokungakhululeki kubeka indlela yokubhala isikhumbuzo ukuze sifundeke njengento ejwayelekile kunokuxosha.

Yilapha futhi iqembu lehluka khona ekwehlukaniseni izindleko zeqembu emsebenzini. Emsebenzini umbuzo wokuqala ukuthi ingabe inkampani yiyona okufanele ikhokhe, kunenqubo yezicelo ngemuva kwakho. Lapha akekho umqashi: zonke izindleko zihlanganyelwe ngempela, ukuba khona kuyashintsha njalo ngesonto, futhi inqubo eyodwa yileyo iqembu elivumelana ngayo — yingakho umthetho wokungabikho nokukhokhelana kwanyanga zonke kubaluleke kakhulu lapha kunasehhovisi.

Lapho iDonget ingena khona

Iqembu elilodwa lekilabhu, nawo wonke umuntu ekulo esuka esilinkini sesimemo. Ukubhukha kwesonto ngalinye kungena njengendleko no-Khokhile kumiswe kubhukhi futhi ukwehlukanisa kushiywe ku-Ngokulinganayo, labo abangadlalanga bekhishwe uphawu ukuze izindleko zehlukaniswe kuphela phakathi kwabadlalile. I-oda lempahla lingena kanye, uNomsa njengo-Khokhile, kwehlukaniswa nge-Nani — inani lehembe elilodwa kumdlali ngamunye, amabili kuSipho. Izindleko zemali yeqembu zingena ngendlela efanayo, nomgcini wemali engumkhokhi.

Kusukela lapho i-Bhalansi yomuntu ngamunye iyincwadi: ilungu ngalinye libona inombolo yalo, futhi umgcini ubona ukuthi ingakanani imali eyeyakhe ngempela. Ekupheleni kwenyanga, i-Khokha izikweletu isikisela ukudlulisa okumbalwa okuhlanza iqembu, futhi inkokhelo ngayinye ibhalwa njenge-Kudlulisa ukuze amabhalansi ehlele ku-zero lapho wonke umuntu ebona khona.

Imibuzo evame ukubuzwa

Ingabe imali yenkundla kufanele yehlukaniswe phakathi kwawo wonke umuntu noma kuphela labo abadlalile?

Kokubili kuyasebenza, inqobo nje uma iqembu likhetha umthetho owodwa libe selinamathela kuwo. Ukwehlukanisa phakathi kwabadlalile kunobulungiswa kakhulu isonto nesonto kodwa kushiya obhukhile esengozini ngobusuku obunabantu abambalwa; imali ebekiwe iyabikezeleka kodwa abavamile bakhokhela abavela kanye ngesikhathi.

Kwenzekani uma othile engafiki emva kokuba inkundla ibhukhiwe?

Nquma umthetho kanye, ngaphambi kokuba kwenzeke: ukukhansela ngemva kwesikhathi esinqunyiwe kubalwa njengokuba khona, futhi leso sabelo siya kulowo obhukhile. Ngaphandle kwalowo mthetho obhukhile udla igebe buthule njalo.

Sigcina kanjani imali yeqembu isobala?

Bhala wonke umnikelo ongenayo nayo yonke indleko ephumayo lapho iqembu lonke elingabona khona, nogcini wemali eboniswa njengomkhokhi kuyo yonke indleko. Ibhalansi eqhubekayo yelungu ngalinye ithatha indawo yencwadi.

Sehlukanisa kanjani i-oda elikhulu uma abantu bethathe amanani ahlukene?

Ngamanani anembile, hhayi ngokulinganayo: lowo o-odile ufaka isamba, futhi umdlali ngamunye wabelwa lokho akuthathile ngempela. Izabelo zibuyela zilingane nekhwithi, ngakho akukho okusala kungabelwe.

Kufanele iqembu lezemidlalo noma iqembu lasathanda likhokhelane kangaki?

Kanye ngenyanga, noma ekupheleni kochungechunge lokubhukha. Ukukhokhelana ngesikhathi ngasinye kuyisiphithiphithi sokudlulisa okuncane; ngaphezu kwenyanga eyodwa amabhalansi adlula inkumbulo yabantu.

Ingabe lokhu kwehlukile ekwehlukaniseni izindleko zeqembu emsebenzini?

Yebo. Emsebenzini umbuzo wokuqala ngokuvamile ukuthi ingabe inkampani yiyona okufanele ikhokhe, kunenqubo yokubuyisela ngemuva kwakho. Eqenjini akekho umqashi: zonke izindleko zihlanganyelwe phakathi kwamalungu, futhi inqubo eyodwa yileyo iqembu elivumelana ngayo.

Isiphetho

Imali yeqembu iyeka ukuba yimpikiswano yansuku zonke uma nje wehlukanisa izinhlobo zayo ezintathu — ukubhukha okwehlukaniswa phakathi kwabadlalile, ama-oda ehlukaniswa ngalokho umuntu ngamunye akuthathile, nemali yeqembu enakho konke okwenzekayo kurekhodiwe — vumelanani ngomthetho wokungabikho ngaphambi kokuba othile awudinge, bese nikhokhelana ngosuku olufanayo njalo ngenyanga.

Landa iDonget mahhala unikeze ikilabhu iqembu elilodwa lapho konke ukubhukha, ama-oda empahla nezindleko zemali yeqembu kukurekhodi futhi ukukhokhelana kwanyanga zonke kwehla kube ukudlulisa okumbalwa.

Khokhelanani ngemizuzwana. Nihlale ningabangani iminyaka.

Joyina amaqembu asebekile ispredishithi eceleni. Landa i-Donget mahhala.