Going Dutch tê çi wateyê? Adetên parvekirina hesabê li cîhanê û di Kurmancî de

Firaq hatin rakirin, hesab hat, û kesek dibêje: “Em going Dutch bikin?” Nîvê maseyê serê xwe dihejîne. Nîvê din bêdeng ne bawer e ku ev tê wateya dayîna tiştê ku sipariş kiriye an parvekirina giştiyê — û ev herdu dikarin bi çend sed TL ji her kesî re cuda bin.

Gotin sade ye; adeta li pişt wê ne wisa ye. Going Dutch tê wateya ku her kes beşa xwe dide — bi gelemperî xwarin û vexwarina xwe — ne ku yek ji bo hemûyan bide. Ev bi tevahî wek parvekirina wekhev a hesabê nîne, û gelek gotinên ku wek “going Dutch” têne wergerandin, wek warikan a Japonyayê, bi rastî tê wateya beşên wekhev.

”Going Dutch” tê çi wateyê

Bi yek hevokê: going Dutch tê wateya ku li derketineke hevpar hûn bi xwe didin. Ferhengan “Dutch treat” a girêdayî wek xwarin an şahiyeke ku her kes ji bo xwe dide diyar dikin. Di pratîkê de, axaftvanên Îngilîzî wê dirêj dikin: hin kes dibêjin “tam yê ku we xwar bidin”, yên din dibêjin “par bikin”, û gelek kes tenê ji bo nîşandanê bikar tînin ku kes kesî nevexwendiye.

Ew nezelalî cihê piraniya demên nerehet e, loma baş e ku mirov sê vebijarkên ku dikare nîşan bide bizane.

Ev gotin ji ku tê

Çîroka eslê going Dutch ya ku piraniya mirovan bihîstine a sedsala 17an e: Îngilîstan û Komara Holandayê di deryayê û bazirganiyê de dijber bûn, û Îngilîzî di wê heyamê de çend heqaretên li ser “Dutch” ava kirin, wek “Dutch reckoning” û “Dutch feast” — şahiyek ku mêvandar pêşî tê de serxweş dibe.

Delîla bi tarîx a vê gotinê li cihekî din nîşan dide. “Dutch treat” ji dora 1870an ve di Îngilîziya Amerîkî de tomar e, “treat”ek ku kes tê de nayê vexwendin, û “go Dutch” di destpêka sedsala bîstan de tê. Loma gotin Amerîkî ye û ji pêşbaziyê pir ciwantir e, her çend adeta kevn a bikaranîna “Dutch” ji bo “ne ya rast” deyn kiribe. Hin ferheng hê jî “Dutch treat” carinan heqaretkar nîşan didin; “parvekirina hesabê” pirsê bi tevahî dûr dixe.

Going Dutch, parvekirina wekhev, an yek dide

Sê awayên asayî hene ku xwarineke hevpar bê paqijkirin:

• Going Dutch — her kes ji bo firaqa xwe û vexwarinên xwe dide, û beşeke dadmend ji her tiştê parvekirî.
• Parvekirina wekhev — giştî li hejmara mirovan tê parvekirin, çi ku her kes sipariş kiribe.
• Yek dide — wek vexwendin, an bi vê têgihiştinê ku yên din paşê vedigerînin.

Parvekirina wekhev zû ye û gava sipariş nêzîk in dadmend e. Going Dutch gava na dadmendtir e. Li pişt perdeyê ev tenê du ji pênc awayên parvekirina mesrefekê ne, û parvekirina hesabê xwaringehê gava her kes wek hev nexwariye tevlihevan vedigire.

Nimûneyeke bi hesab: sê kes, du bersiv

Rojda, Azad û Hêlîn şîvê dixwin. Sipariş û vexwarina Rojdayê 1.100 TL e, ya Azad 1.750 TL û ya Hêlînê 1.050 TL, û meze yekî parvekirî 600 TL ye. Hesab 4.500 TL e.

Herdu rêbaz 4.500 TL berhev dikin. Parvekirina wekhev 450 TL ji Rojda û Hêlînê ber bi Azad ve dibe — ji bo şîveke yekane hindik e, lê di salekê de ji bo gelek şîvan xuya dibe. Heke Azad pêşniyar bikira ku wek vexwendin tevahiya 4.500 TL bide, tu kes deyndar nabe; heke wî tenê da ku tişt biçin, going Dutch tê wateya ku Rojda 1.300 TL û Hêlîn 1.250 TL jê re dişînin. Heke hesab xizmet an bacê jî dihewîne, ew li gorî her sipariş mezin dibe — parvekirina bac û bexşîşê li gorî rêjeyê nîşan dide ka çawa.

Adetên parvekirina hesabê li cîhanê

Adet li gorî herêm, temen, derfet û malbatê diguherin, loma van wek şêweyên asayî bixwînin, ne qaîde.

Kurdistan û Kurmancî. Kurmancî ji bo vê gotineke yekane ya sabit nade; di axaftina rojane de mirov dibêje “her kes beşa xwe dide” an “em hesabê li hev par bikin”. Mêvanperwerî li vir giranî dide: li gelek malbat û civakan dayîna ji bo mêvan an hevalan nîşana rêzê ye, û li ber sandoqê pêşbirka “ez didim” asayî ye. Loma parvekirin bi gelemperî di nav hevalên hevsedî, xwendekar û hevkaran de berbelav e, û kêmtir gava mêvan û mêvandar li hev tên. Li Tirkiyeyê, yên ku Tirkî jî dizanin bi gelemperî gotina “Alman usulü” jî têdigihîjin.

Japonya. Di nav hevalan de warikan (割り勘) — parvekirina wekhev a hesabê di navbera kesên ku didin de — berbelav e. Di karsazî an rewşên fermîtir de, mezin an mêvandar bi gelemperî dide.

Koreya Başûr. Deochipei (더치페이) gotineke Koreyî ye ku ji peyvên Îngilîzî “Dutch” û “pay” hatiye çêkirin, tê wateya ku her kes ji bo xwe dide an lêçûn tê parvekirin. Enppang (엔빵), ji “n” wek n beş, tê wateya ku her kes beşeke wekhev dide.

Îtalya. Pagare alla romana, “dayîna bi awayê Romayî”, bi gelemperî tê wateya parvekirina giştiyê wekhev di navbera her kesê li ser maseyê.

Spanya. Pagar a escote tê wateya ku her kes beşa xwe ya lêçûneke hevpar dide.

Îran. Beşa her kesî ji lêçûneke komê dong (دنگ) e; ferheng wateya beşê di bin dāng (دانگ) de tomar dikin, peyvek ku bi rastî yek ji şeşan e. Pêşniyara ku her kes beşa xwe bide dongi hesab konim (دنگی حساب کنیم) e, “em par bikin”.

Tirkiye. Alman usulü, “awayê Almanî”, tê wateya dayîna cuda.

Erebistana Siûdî. Hevalên ku bi birêkûpêkî hev dibînin gelek caran qatta (القطة) kom dikin — pereyê ku ji her kesê amade tê berhevkirin da ku lêçûnên civînê bide, hema hema wek kîsekî hevpar.

Almanya. “Zusammen oder getrennt?” — bi hev re an cuda? — pirsa standard e di dawiya xwarineke xwaringehê de, û dayîna cuda asayî ye.

Holanda. Asayî ye ku yek bide û paşê bi sepaneke wek Tikkie ji yên din daxwaza dayînê bişîne, an jî her kes beşa xwe bide.

Dewletên Yekbûyî. Di nav hevalan de parvekirina wekhev asayî ye gava sipariş bi qasî hev in; gava yek dide, yên din bi gelemperî bi sepaneke dayînê vedigerînin.

Gelo parvekirina hesabê bêedebî ye?

Bi gelemperî na. Di nav hevalan û hevkarên bi asta wekhev de, li gelek cihan parvekirin xwerû ye, û israra li ser dayînê dikare yên din xwe deyndar hîs bikin. Di sê rewşan de nazik dibe: gava kesek bi eşkereyî yên din vexwendiye (“bila ez we bibim derve”), gava xwarin ji bo yekî pîroz dike — binêrin di şîva rojbûnê de kî dide — û li cihê ku adet dixwaze mezinek an mêvandar bide. Cotan guhertoya xwe ya pirsê heye, ya ku gelo cot divê mesrefan nîvî-nîv par bikin digire ser xwe.

Çawa bi hêdîtî pêşniyar bikin

Berî ku kes sipariş bike bêjin, ne gava hesab tê: “Em her yek ji bo xwe bidin?” an “Em tenê wekhev par bikin?” Navkirina rêbazê di zû de dihêle ku kesê bi budceya teng bêyî ravekirina sedemê li gorî wê sipariş bike. Heke yek pir zêdetir sipariş dike, pêşniyar bikin ku going Dutch bikin û li bendê nemînin ku bê xwestin. Û heke kesek ji bo hemûyan dide da ku tişt biçin, heman rojê hesaban rast bikin; hesabrastkirina bêyî nerehetiyê adetên alîkar vedigire.

Donget li ku derê dikeve navê

Donget her sê rêbazan li ser yek hesabê digire. Ji hêla kê ve hatiye dayîn tomar dike kê daye. Ji bo parvekirina wekhev Wekhev hilbijêrin. Ji bo going Dutch, Mîqdar hilbijêrin û giştiya her kesî binivîsin, an Fatûreyê bide taramê bikin û bila her kes Parê xwe bistîne ji xwarinên ku wî hebûn; yê ku digire tenê ji bo tiştê ku girtiye dide, û tiştê ku kes negirtiye di nav yên ku tu tişt negirtine de wekhev tê parvekirin — an di nav hemûyan de, gava her kes tiştek girtiye. Gava komek pir li derve dixwe, Hesaban rast bike hesaban di kêmtirîn veguhestinan de berhev dike, û Hat dayîn her yekê wek qediyayî nîşan dide. Donget pere naguheze — veguhestin bi awayê ku hûn bi gelemperî dide hev çêdibe.

Pirsên pir tên kirin

Going Dutch tê çi wateyê?

Her kes beşa xwe ya xwarin, vexwarin an derketinê dide, ne ku yek ji bo hemûyan bide. Bi gelemperî tê wateya dayîna tiştê ku we sipariş kiriye, her çend hin kes wê bi nerm ji bo her parvekirinê bikar tînin.

Gotina “going Dutch” ji ku tê?

Ji “Dutch treat” hatiye, ku ji dora 1870an ve di Îngilîziya Amerîkî de tomar e. Gelek caran bi pêşbaziya sedsala 17an a Îngilîstan û Holandayê tê girêdan, lê delîla bi tarîx a ji bo vê gotinê Amerîkî ye û pir şûnda ye.

Ma going Dutch wek parvekirina wekhev a hesabê ye?

Na bi tevahî. Going Dutch tê wateya dayîna beşa xwe; parvekirina wekhev giştiyê dike hejmara mirovan. Tenê gava her kes bi qasî hev sipariş kiriye li hev tên.

Parvekirina hesabê bêedebî ye?

Bi gelemperî na di nav hevalan û hevkarên bi asta wekhev de. Dikare nerehet be gava kesek yên din vexwendiye, di pîrozbahiyeke ji bo yekî de, an li cihê ku mezinek an mêvandar tê hêvîkirin bide.

Li Japonyayê mirov hesabê çawa par dike?

Di nav hevalan de warikan (割り勘) — parvekirina wekhev a hesabê di navbera kesên ku didin de — berbelav e. Di rewşên karsazî an fermî de mezin an mêvandar bi gelemperî dide.

Gelo “going Dutch” heqaretkar e?

Kêm caran wek heqaret tê armanckirin, lê hin ferheng “Dutch treat” carinan heqaretkar nîşan didin. “Parvekirina hesabê” an “ji hev cuda dayîn” heman tişt dibêje.

Encam

Going Dutch tê wateya dayîna beşa xwe, û ew tenê yek ji gelek awayan e ku masa li cîhanê hesaban rast dike — ji warikan a wekhev li Tokyoyê heta qatta di nav hevalan de li Riyadhê. Adet çi dibe bila bibe, beşa nerehet heman e: nezanîna ka kîjan rêbaz di nav de ye. Berî sipariş navê wê bibêjin û hesab dibe hejmar.

Donget belaş dakêşin û şîva din bi awayê xwe par bikin — wekhev, li gorî xwarinê, an yek dide û yên din paşê hesaban rast dikin.