«Going Dutch» näme diýmek? Dünýäde hasaby bölmek däpleri

Tabaklar ýygnaldy, hasap geldi, kimdir biri «Going Dutch edelimi?» diýýär. Stoldakylaryň ýarysy baş atýar. Beýleki ýarysy bolsa sargyt eden zadyna tölemegi aňladýarmy ýa-da jemi bölmegi aňladýarmy, dogry bilmeýär, ikisi bolsa adam başyna birnäçe manat tapawut berip biler.

Sözlem ýönekeý, ýöne onuň aňyrsyndaky däp ýönekeý däl. Going Dutch her kesiň öz paýyny, adatça öz iýen-içenini, bir adamyň hemmeler üçin tölemeginiň ýerine töleýändigini aňladýar. Ol hasaby deň bölmek bilen doly birmeňzeş däl, «going Dutch» diýlip terjime edilýän köp sözlemiň, meselem Ýaponiýanyň warikan-nyň, aslynda deň paýlary aňladýandygy hem bar.

«Going Dutch» näme diýmek

Bir sözlem bilen: going Dutch ortaklaýyn gezelençde öz ýoluňy özüň töleýärsiň. Sözlükler baglanyşykly «Dutch treat»-i her kesiň özi üçin töleýän nahary ýa-da güýmenjesi diýip kesgitleýär. Aslynda iňlis dilinde gepleýänler muny giňeldýär: biri «dogry iýeniňe töle» diýýär, beýlekisi «deň bölelim» diýýär, köpleri bolsa muny diňe hiç kimiň hiç kimi çagyrmaýandygyny görkezmek üçin ulanýar.

Oňaýsyz pursatlaryň köpüsi şu düşnüksizlikden gelýär, şonuň üçin onuň aňladyp biljek üç wariantyny bilmek peýdaly.

Sözlemiň gelip çykyşy

Köp adamyň eşiden going Dutch gelip çykyş hekaýasy 17-nji asyra degişli: Angliýa bilen Gollandiýa Respublikasy deňiz we söwda bäsdeşleridi, iňlis dili şol döwürde «Dutch» sözüne esaslanan birnäçe kemsitmäni, meselem «Dutch reckoning» we «Dutch feast» sözlemlerini aldy; ikinjisi öý eýesiniň ilki serhoş bolýan oturylyşygy.

Bu sözlem üçin senelenen subutnama başga ýere görkezýär. «Dutch treat» 1870-nji ýyllardan bäri amerikan iňlis dilinde bellenen, ýagny hiç kimiň hiç kimi çagyrmaýan «treat», «go Dutch» bolsa XX asyryň başynda yzyna eýerýär. Şeýlelikde sözlem amerikan we bäsdeşlikden has ýaş, «Dutch» sözüni «hakyky däl zat» diýmek üçin ulanmak köne endigini ödünç alan hem bolsa. Käbir sözlükler henizem «Dutch treat»-i käwagt kemsidiji diýip belleýär; «hasaby bölmek» bu soragy düýbünden aýryp taşlaýar.

Going Dutch, deň bölmek ýa-da bir adam töleýär

Paýlaşylan nahary hasaplaşmagyň üç adaty ýoly bar:

• Going Dutch — her kes öz tabagy bilen içgisi üçin, we paýlaşylan zadyň adalatly paýy üçin töleýär.
• Deň bölmek — jem, her kesiň näme sargyt edenine garamazdan, adamlaryň sanyna bölünýär.
• Bir adam töleýär — sowgat hökmünde ýa-da beýlekileriň oňa yzyna tölejekdigi hakda düşünişmek bilen.

Deň bölmek sargytlar meňzeş bolanda çalt we adalatly. Sargytlar tapawutly bolanda going Dutch adalatlyrak. Perdäniň aňyrsynda bular diňe çykdajyny bölmegiň bäş ýolunyň ikisi, garyşyk wariantlary bolsa hemmeler birmeňzeş iýmedik wagtynda restoran hasabyny bölmek beýan edýär.

Çözülen mysal: üç adam, iki jogap

Aýgül, Batyr we Jeren agşamlyk edýär. Aýgülüň esasy tagamy bilen içgisi 44 manat, Batyryňky 70, Jereniňki 42 manat, ikisi bolsa 24 manatlyk bir salady paýlaşýar. Hasap 180 manat.

Iki usul hem 180 manat ýygnaýar. Deň bölmek 18 manady Aýgül bilen Jerenden Batyra geçirýär — bir agşamlyk üçin ähmiýetsiz, ýylyň dowamynda şeýle agşamlyklarda bolsa duýulýar. Batyr hasabyň 180 manadyny sowgat hökmünde tölemegi teklip etse, hiç kimiň bergisi bolmazdy; ony diňe işiň ilerlemegi üçin tölese, going Dutch Aýgülüň oňa 52, Jereniň 50 manat iberýändigini aňladýar. Hasapda hyzmat tölegi ýa-da salgyt bar bolsa, ol her sargydyň möçberine görä ýetişýär; salgyt, çaý puly we hyzmat tölegini adalatly bölmek muny görkezýär.

Dünýäde hasaby bölmek däpleri

Däpler sebite, ýaşa, ýagdaýa we maşgala görä üýtgeýär, şonuň üçin bulary düzgün däl-de, ýörgünli nusgalar hökmünde okaň.

Türkmenistan. Türkmen dilinde «going Dutch»-a doly gabat gelýän ýeke söz ýok; adatça «hasaby deň bölýäris», «hersimiz öz paýymyzy töleýäris» ýa-da «gezek-gezegine töleýäris» diýilýär. Däp-dessur boýunça myhmançylyk uly orun tutýar: kimdir biri çagyranda, ony çagyran tarap, ýagny öý eýesi, adatça töleýär, şonuň üçin ortaklaýyn tölemek has köp deň derejedäki dostlar, kärdeşler we ýaşlar arasynda ýaýran.

Ýaponiýa. Dostlar arasynda warikan (割り勘) — hasaby tölejek adamlaryň arasynda deň bölmek — ýaýran. Iş ýa-da resmi ýagdaýlarda köplenç ýokary wezipeli adam ýa-da öý eýesi töleýär.

Günorta Koreýa. Deochipei (더치페이) iňlisçe «Dutch» we «pay» sözlerinden Koreýada ýasalan söz, her kesiň öz ýoluny töleýändigini ýa-da çykdajynyň paýlaşylýandygyny aňladýar. Enppang (엔빵), «n» ýagny n ýol bilen, hemmeleriň deň bölek goşýandygyny aňladýar.

Italiýa. Pagare alla romana, «rim usuly bilen tölemek», adatça jemi stoldaky hemmeleriň arasynda deň bölmegi aňladýar.

Ispaniýa. Pagar a escote her kesiň umumy çykdajydaky öz bölegini tölemegini aňladýar.

Eýran. Toparyň çykdajysynda her kesiň bölegi onuň dong-y (دنگ); sözlükler paý manysyny hakykatda alty paýdan birini aňladýan dāng (دانگ) sözi astynda bellenýär. Her kesiň öz paýyny tölemegini teklip etmek dongi hesab konim (دنگی حساب کنیم), «bölüşeliň» diýmek.

Türkiýe. Alman usulü, «german usuly», aýry tölemegi aňladýar.

Saud Arabystany. Yzygiderli duşuşýan dostlar köplenç qatta (القطة) ýygnaýar — ýygnagyň çykdajylaryny ýapmak üçin ýerlerdäkileriň hemmesinden ýygnanan pul, kassa meňzeş.

Germaniýa. «Zusammen oder getrennt?» — bilelikdemi ýa-da aýrymy? — restoran naharynyň ahyrynda adaty sorag, aýry tölemek bolsa adaty zat.

Niderlandlar. Bir adamyň tölemegi we soň beýlekilere Tikkie ýaly programma arkaly töleg haýyşy ibermegi, ýa-da her kesiň öz paýyny tölemegi ýaýran.

Amerikanyň Birleşen Ştatlary. Dostlar arasynda sargytlar bahasy boýunça takmynan deň bolanda deň bölmek ýaýran; bir adam töläp, beýlekiler oňa töleg programmasy arkaly yzyna töleýär.

Hasaby bölmek gödekmi?

Adatça ýok. Deň derejedäki dostlar we kärdeşler arasynda köp ýerde bölmek adaty tertip, tölemegi talap etmek bolsa beýlekilere özüni bergili duýduryp biler. Ol üç ýagdaýda ynjyk bolýar: kimdir biri beýlekileri açyk çakyran bolsa («men sizi çagyrýaryn»), nahar bir adamyň şatlygy bolsa — doglan gün agşamlygynda kim töleýär görüň — we däp boýunça ýokary wezipeli adam ýa-da öý eýesi tölemeli ýerde. Är-aýallaryň hem soragyň öz görnüşi bar, ony är-aýal çykdajylary 50/50 bölmelimi makalasy gozgaýar.

Muny nezaket bilen nädip teklip etmeli

Hiç kim sargyt etmänkä aýdyň, hasap gelende däl: «Her kes öz tabagyna töleýärmi?» ýa-da «Ýöne deň bölelimi?». Usuly ir atlandyrmak býudjeti dar adama sebäp düşündirmän laýyk sargyt etmäge mümkinçilik berýär. Biri düýpli köp sargyt edýän bolsa, haýyş gelmegine garaşman going Dutch teklip ediň. Biri işiň ilerlemegi üçin hemmeler üçin tölese, şol günüň özünde hasaplaşyň; oňaýsyzlyksyz nädip hasaplaşmaly kömek edýän endikleri berýär.

Donget nirede ýerleşýär

Donget bir hasapda üç usuly hem dolandyrýar. Töleg eden kimiň töländigini ýazýar. Deň bölmek üçin Deň saýlaň. Going Dutch üçin Mukdar saýlap, her kesiň jemini giriziň ýa-da Çeki skanirle düwmesine basyp, her kesiň iýen tagamlaryndan Paý al etmegine ýol beriň; paý alan diňe alanyna töleýär, hiç kim almadyk zat bolsa hiç zat almadyklaryň arasynda deň bölünýär — ýa-da her kes bir zat alandan soň hemmeleriň arasynda. Topar ýygy-ýygydan daşarda nahar iýse, Hasaplaş galyndylary iň az geçirime birleşdirýär, Tölendi bolsa her birini gutardy diýip belleýär. Donget pul geçirmeýär — geçirimiň özi biri-biriňize adaty tölemek ýoluňyz bilen bolýar.

Köp berilýän soraglar

Going Dutch näme diýmek?

Bir adamyň hemmeler üçin tölemeginiň ýerine, her kesiň nahar, içgi ýa-da gezelençdäki öz paýyny tölemegi. Adatça sargyt eden zadyňa tölemegi aňladýar, käbir adamlar bolsa ony islendik bölünişik üçin giňräk ulanýar.

«Going Dutch» sözlemi nireden gelip çykdy?

Ol 1870-nji ýyllardan bäri amerikan iňlis dilinde bellenen «Dutch treat»-den ösdi. Ol köplenç 17-nji asyryň Angliýa-Gollandiýa bäsdeşligi bilen baglanyşdyrylýar, ýöne şu sözlem üçin senelenen subutnama amerikan we has soňky.

Going Dutch hasaby deň bölmek bilen birmi?

Doly däl. Going Dutch öz paýyňa tölemegi aňladýar; deň bölmek jemi adamlaryň sanyna bölýär. Olar diňe hemmeler takmynan deň sargyt edende gabat gelýär.

Hasaby bölmek gödekmi?

Deň derejedäki dostlar we kärdeşler arasynda adatça ýok. Kimdir biri beýlekileri çakyran bolsa, bir adamyň şatlygynda ýa-da ýolbaşçynyň ýa-da öý eýesiniň tölemegi garaşylýan ýerde oňaýsyz bolup biler.

Ýaponiýada hasaby nädip bölýärler?

Dostlar arasynda warikan (割り勘) — hasaby tölejek adamlaryň arasynda deň bölmek — ýaýran. Iş ýa-da resmi ýagdaýlarda köplenç ýokary wezipeli adam ýa-da öý eýesi töleýär.

«Going Dutch» kemsidiji sözmi?

Seýrek kemsitmek üçin aýdylýar, ýöne käbir sözlükler «Dutch treat»-i käwagt kemsidiji diýip belleýär. «Hasaby bölmek» ýa-da «aýry tölemek» şol bir zady aýdýar.

Esasy netije

Going Dutch öz ýoluňy özüň tölemegi aňladýar, we ol dünýäde stollaryň hasaplaşýan ençeme ýolunyň diňe biri — Tokioda deň warikan-dan Er-Riýadda dostlaryň qatta-syna çenli. Däp nähili bolsa-da, oňaýsyz bölegi şol bir: haýsy usulyň ulanylýandygyny bilmeýärsiň. Ony sargyt etmänkä atlandyryň, hasap bolsa hasaplamaga öwrüler.

Donget-i mugt ýükläp alyň we indiki agşamlygy öz usulyňyz bilen — deň, tagam boýunça ýa-da biri töläp, galanlary soň hasaplaşar ýaly — böläň.