Going Dutch là gì? Nghĩa của cụm từ và cách chia tiền ăn ở Việt Nam, Nhật, Hàn, Ý

Đĩa đã dọn, hóa đơn được mang ra, và ai đó hỏi: “Mình go Dutch nhé?” Nửa bàn gật đầu. Nửa còn lại âm thầm không chắc đó là trả cho món mình gọi hay chia đều tổng tiền — và hai cách có thể lệch nhau vài chục nghìn đồng mỗi người.

Cụm từ thì đơn giản; thói quen đằng sau nó thì không. Going Dutch nghĩa là mỗi người trả phần của mình — thường là đồ ăn thức uống mình gọi — thay vì một người trả cho tất cả. Nó không hoàn toàn giống chia đều hóa đơn, và nhiều cách nói được dịch là “going Dutch”, như warikan của Nhật, thực ra có nghĩa là chia phần bằng nhau.

Going Dutch nghĩa là gì

Nói trong một câu: go Dutch là tự trả phần của mình trong một buổi đi chung. Từ điển định nghĩa “Dutch treat” liên quan là bữa ăn hay giải trí mà mỗi người tự trả cho mình. Trên thực tế, người nói tiếng Anh dùng nó rất rộng: người thì hiểu là “trả đúng những gì đã dùng”, người thì hiểu là “chia ra”, và nhiều người chỉ dùng để báo rằng không ai đãi ai.

Chính sự mơ hồ đó sinh ra đa số những khoảnh khắc khó xử, nên đáng để biết ba lựa chọn mà nó có thể ám chỉ.

Tiếng Việt cũng có những cách nói riêng, và chúng cũng mơ hồ không kém. “Chia bill” hay “chia AA” thường là chia đều; “ai ăn nấy trả” hay “tính riêng” là mỗi người trả phần mình gọi; còn “để tôi đãi” là một người bao cả bàn. Nghe giống nhau trong lúc vui, nhưng ra quầy tính tiền thì khác nhau thấy rõ.

Nguồn gốc của cụm từ going Dutch

Câu chuyện về nguồn gốc going Dutch mà đa số người từng nghe là của thế kỷ 17: nước Anh và Cộng hòa Hà Lan là đối thủ về hải quân và thương mại, và tiếng Anh thời đó sinh ra nhiều lời chê bai xây trên chữ “Dutch”, như “Dutch reckoning” và “Dutch feast” — bữa tiệc mà chủ nhà say trước tiên.

Bằng chứng có niên đại cho cụm từ này lại chỉ về chỗ khác. “Dutch treat” được ghi nhận trong tiếng Anh Mỹ từ khoảng năm 1870, một kiểu “đãi” mà không ai được đãi, và “go Dutch” theo sau vào đầu thế kỷ hai mươi. Vậy nên cụm từ này là của nước Mỹ và trẻ hơn nhiều so với cuộc kình địch kia, dù nó có mượn thói quen cũ là dùng “Dutch” để chỉ thứ “không phải hàng thật”. Một số từ điển vẫn gắn nhãn “Dutch treat” là đôi khi gây phật lòng; “chia hóa đơn” tránh hẳn câu hỏi đó.

Going Dutch, chia đều hay một người trả

Có ba cách phổ biến để thanh toán một bữa ăn chung:

• Going Dutch — mỗi người trả đĩa và đồ uống của mình, cộng một phần công bằng của những món dùng chung.
• Chia đều — lấy tổng chia cho số người, bất kể mỗi người gọi gì.
• Một người trả — như một lời đãi, hoặc với thỏa thuận ngầm là những người còn lại sẽ trả lại.

Chia đều nhanh và công bằng khi các món gọi tương tự nhau. Going Dutch công bằng hơn khi chúng khác nhau. Đằng sau, đây chỉ là hai trong năm cách chia một khoản chi, còn chia hóa đơn nhà hàng khi không phải ai cũng ăn như nhau bàn đến các cách kết hợp.

Ví dụ cụ thể: ba người, hai đáp án

Linh, Hùng và Mai ăn tối. Món chính kèm đồ uống của Linh hết 220.000₫, của Hùng 350.000₫ và của Mai 210.000₫, và cả ba cùng dùng một món khai vị 120.000₫. Hóa đơn là 900.000₫.

Cả hai cách đều thu đủ 900.000₫. Chia đều chuyển 90.000₫ từ Linh và Mai sang Hùng — không đáng kể cho một bữa tối, nhưng đáng kể qua cả năm những bữa như vậy. Nếu Hùng đề nghị trả cả 900.000₫ như một lời đãi, không ai nợ gì cả; nếu anh trả chỉ để cho nhanh, thì going Dutch nghĩa là Linh chuyển cho anh 260.000₫ và Mai 250.000₫. Nếu hóa đơn còn có phí phục vụ hay thuế VAT, chúng tăng theo từng phần đã gọi — chia thuế, tiền tip và phí dịch vụ theo tỷ lệ chỉ cách làm.

Thói quen chia hóa đơn ở Việt Nam và trên thế giới

Thói quen khác nhau theo vùng, tuổi, dịp và gia đình, nên hãy đọc những điều dưới đây như các mẫu phổ biến, không phải luật.

Việt Nam. Giữa bạn bè cùng trang lứa, nhất là người trẻ ở thành phố, chia đều hay “ai ăn nấy trả” ngày càng quen thuộc, và nhóm thường thống nhất cách chia ngay tại bàn. Nhưng với người lớn tuổi hơn, hoặc khi có người rủ đi, chuyện giành nhau trả tiền vẫn rất phổ biến: người mời thường là người trả, hay người lớn hơn hoặc “sếp” bao cả bàn, và lần sau đến lượt người khác đãi lại. Với các nhóm hay gặp nhau, góp quỹ chung rồi lấy từ đó trả cũng quen thuộc, giống một cái quỹ nhóm.

Nhật Bản. Giữa bạn bè, warikan (割り勘) — chia hóa đơn đều cho những người trả — là phổ biến. Trong công việc hay hoàn cảnh trang trọng hơn, người lớn hơn hoặc chủ tiệc thường trả.

Hàn Quốc. Deochipei (더치페이) là từ Hàn tạo ra từ các chữ “Dutch” và “pay” trong tiếng Anh, nghĩa là mỗi người tự trả phần mình hoặc chi phí được chia ra. Enppang (엔빵), từ chữ “n” như trong n phần, nghĩa là ai cũng góp một phần bằng nhau.

Ý. Pagare alla romana, “trả theo kiểu La Mã”, thường nghĩa là chia đều tổng cho mọi người ngồi cùng bàn.

Tây Ban Nha. Pagar a escote nghĩa là mỗi người trả phần của mình trong một khoản chi chung.

Iran. Phần của mỗi người trong một khoản chi nhóm là dong (دنگ) của họ; từ điển ghi nghĩa “phần chia” dưới dāng (دانگ), một từ nghĩa đen là một phần sáu. Đề nghị mọi người trả phần của mình là dongi hesab konim (دنگی حساب کنیم), “mình chia nhé”.

Thổ Nhĩ Kỳ. Alman usulü, “kiểu Đức”, nghĩa là trả riêng.

Ả Rập Xê Út. Những người bạn hay gặp nhau thường góp một qatta (القطة) — tiền gom từ mọi người có mặt để chi cho buổi gặp, khá giống một quỹ chung.

Đức. “Zusammen oder getrennt?” — cùng nhau hay riêng? — là câu hỏi chuẩn ở cuối bữa ăn nhà hàng, và trả riêng là chuyện thường.

Hà Lan. Một người trả rồi gửi cho những người còn lại một yêu cầu thanh toán qua ứng dụng như Tikkie là chuyện thường, hoặc mỗi người tự trả phần của mình.

Hoa Kỳ. Giữa bạn bè, chia đều là phổ biến khi các món gọi giá gần nhau; khi một người trả, những người còn lại thường trả lại qua ứng dụng thanh toán.

Chia hóa đơn có bất lịch sự không?

Thường là không. Giữa bạn bè và đồng nghiệp ngang hàng, chia là cách mặc định ở nhiều nơi, và nằng nặc đòi trả có thể khiến người khác thấy mình mang ơn. Nó trở nên tế nhị trong ba tình huống: khi rõ ràng có người đã mời những người khác (“để tôi mời”), khi bữa ăn mừng một người — xem ai trả tiền bữa tối sinh nhật — và ở nơi tập quán mong người lớn hơn hay chủ tiệc trả. Cặp đôi có phiên bản riêng của câu hỏi này, mà cặp đôi có nên chia đôi 50/50 các khoản chi giải quyết.

Cách đề nghị cho khéo

Hãy nói trước khi ai gọi món, đừng đợi hóa đơn đến: “Mình ai ăn nấy trả nhé?” hoặc “Mình chia đều luôn nhé?” Nói rõ cách chia từ sớm giúp người đang eo hẹp gọi món cho phù hợp mà không phải giải thích. Nếu có người gọi nhiều hơn hẳn, hãy chủ động đề nghị going Dutch thay vì đợi bị hỏi. Và nếu ai đó trả cho cả nhóm để cho nhanh, hãy thanh toán trong ngày; tất toán mà không ngượng ngùng có những thói quen giúp ích.

Donget nằm ở đâu

Donget xử lý cả ba cách trên một hóa đơn. Người trả ghi lại ai đã trả. Để chia đều, chọn Chia đều. Để going Dutch, chọn Số tiền và nhập tổng của từng người, hoặc chạm Quét hóa đơn rồi để mỗi người Nhận một phần của những món mình đã dùng; ai nhận thì chỉ trả cho phần đã nhận, và phần chưa ai nhận được chia đều cho những người chưa nhận gì — hoặc cho tất cả, khi mọi người đều đã nhận gì đó. Khi một nhóm hay đi ăn ngoài, Tất toán gộp các số dư thành ít lần chuyển nhất, và Đã trả đánh dấu từng lần đã xong. Donget không chuyển tiền — việc chuyển diễn ra theo cách các bạn vẫn trả cho nhau.

Câu hỏi thường gặp

Going Dutch nghĩa là gì?

Mỗi người tự trả phần của mình trong bữa ăn, đồ uống hay buổi đi chơi, thay vì một người trả cho tất cả. Thường nó có nghĩa là trả cho những gì mình đã gọi, dù một số người dùng lỏng cho mọi kiểu chia.

Cụm từ “going Dutch” có nguồn gốc từ đâu?

Nó phát triển từ “Dutch treat”, được ghi nhận trong tiếng Anh Mỹ từ khoảng năm 1870. Nó thường được gắn với cuộc kình địch Anh – Hà Lan thế kỷ 17, nhưng bằng chứng có niên đại cho cụm từ này là của nước Mỹ và muộn hơn nhiều.

Going Dutch có giống chia đều hóa đơn không?

Không hẳn. Going Dutch nghĩa là trả phần của mình; chia đều là lấy tổng chia cho số người. Hai cách chỉ khớp nhau khi mọi người gọi gần như nhau.

Chia hóa đơn có bất lịch sự không?

Thường là không, giữa bạn bè và đồng nghiệp ngang hàng. Nó có thể khó xử khi có người đã mời, trong buổi mừng một người, hoặc ở nơi người lớn hơn hay chủ tiệc được kỳ vọng sẽ trả.

Người Nhật chia hóa đơn thế nào?

Giữa bạn bè, warikan (割り勘) — chia hóa đơn đều cho những người trả — là phổ biến. Trong công việc hay hoàn cảnh trang trọng, người lớn hơn hoặc chủ tiệc thường trả.

“Going Dutch” có xúc phạm không?

Hiếm khi có ý xúc phạm, nhưng một số từ điển gắn nhãn “Dutch treat” là đôi khi gây phật lòng. “Chia hóa đơn” hay “trả riêng” nói điều tương tự.

Tóm lại

Going Dutch nghĩa là tự trả phần của mình, và nó chỉ là một trong nhiều cách các bàn ăn thanh toán trên thế giới — từ warikan chia đều ở Tokyo đến qatta giữa bạn bè ở Riyadh, và từ “ai ăn nấy trả” đến lời “để tôi đãi” ở Việt Nam. Dù tập quán thế nào, chỗ khó xử vẫn như nhau: không biết đang dùng cách nào. Hãy nói rõ trước khi gọi món và hóa đơn chỉ còn là phép tính.

Tải Donget miễn phí và chia bữa tối tới theo cách của bạn — chia đều, theo từng món, hoặc một người trả và những người còn lại tất toán sau.