”گوئنگ ڊچ“ جو مطلب ڇا آهي؟ دنيا ۾ بل ورهائڻ جا رواج ۽ سنڌي ۾ ان کي ڇا چون ٿا
گوئنگ ڊچ جو مطلب آهي هر ماڻهو ماني يا گھمڻ جو پنهنجو حصو ڏئي، نه ته هڪ ماڻهو سڀني جو۔ جملو ڪٿان آيو، سنڌي ۾ ان کي ڇا چون ٿا، ۽ دنيا ۾ بل ڪيئن ورهائجن ٿا۔
پليٽون کڻجي ويون آهن، بل اچي ويو آهي، ۽ ڪو چوي ٿو: ”ڇا گوئنگ ڊچ ڪريون؟“ اڌ ميز سر هلائي ٿي۔ باقي اڌ خاموشيءَ سان پڪ نٿو ڪري ته ان جو مطلب پنهنجي آرڊر جو ڏيڻ آهي يا ڪل رقم ورهائڻ — ۽ ٻنهي ۾ هر هڪ جي ڪيترن ئي سون روپين جو فرق ٿي سگھي ٿو۔
جملو سادو آهي؛ ان پٺيان رواج سادو ناهي۔ گوئنگ ڊچ جو مطلب آهي هر ماڻهو پنهنجو حصو ڏئي — عام طور پنهنجو کاڌو ۽ پيئڻ — بجاءِ ان جي ته هڪ ماڻهو سڀني جو ڏئي۔ اهو بل برابر ورهائڻ جهڙو بلڪل نه آهي، ۽ ڪيترائي جملا جن جو ترجمو ”گوئنگ ڊچ“ ڪيو وڃي ٿو، جهڙوڪ جاپان جو warikan، اصل ۾ برابر حصن جو مطلب رکن ٿا۔
”گوئنگ ڊچ“ جو مطلب
هڪ جملي ۾: گوئنگ ڊچ ڪرڻ جو مطلب آهي گڏيل گھمڻ تي پنهنجو رستو پاڻ ادا ڪرڻ۔ ڊڪشنريون لاڳاپيل ”Dutch treat“ کي اهڙي ماني يا تفريح طور بيان ڪن ٿيون جتي هر ماڻهو پنهنجو ادا ڪري ٿو۔ عملي طور انگريزي ڳالهائيندڙ ان کي ڇڪين ٿا: ڪي چون ٿا ”جيڪو کاڌو سو ادا ڪريو“، ٻيا چون ٿا ”ورهايو“، ۽ ڪيترائي ان کي رڳو اهو ٻڌائڻ لاءِ استعمال ڪن ٿا ته ڪو به ڪنهن کي دعوت نٿو ڏئي۔
اها ئي بي يقيني گھڻين ڏکين گھڙين جو سبب آهي، تنهنڪري ان جا ٽي ممڪن مطلب ڄاڻڻ ڪم جو آهي۔
جملو ڪٿان آيو
گوئنگ ڊچ جي اصل جي جيڪا ڪهاڻي گھڻن ٻڌي آهي اها 17 هين صدي جي آهي: انگلينڊ ۽ ڊچ جمهوريه بحري ۽ واپاري حريف هئا، ۽ انگريزي ان دور ۾ ”Dutch“ تي ٻڌل ڪيتريون ئي ٺٽھوليون کنيون، جهڙوڪ ”Dutch reckoning“ ۽ ”Dutch feast“ — اهڙي دعوت جنهن ۾ ميزبان سڀ کان پهرين نشي ۾ اچي وڃي ٿو۔
هن جملي لاءِ تاريخ وار ثبوت ٻئي طرف اشارو ڪن ٿا۔ ”Dutch treat“ آمريڪي انگريزيءَ ۾ تقريبن 1870 کان رڪارڊ آهي، هڪ اهڙي ”دعوت“ جنهن ۾ ڪنهن کي به دعوت نه ملي، ۽ ”go Dutch“ ويهين صدي جي شروعات تائين ان جي پٺيان اچي ٿو۔ تنهنڪري جملو آمريڪي آهي ۽ رقابت کان گھڻو نوان، جيتوڻيڪ ان ”Dutch“ کي ”اصل شيءِ نه“ جي معنيٰ ۾ استعمال ڪرڻ جي پراڻي عادت ورتي۔ ڪجهه ڊڪشنريون اڃا ”Dutch treat“ کي ڪڏهن ڪڏهن توهين آميز لکن ٿيون؛ ”بل ورهائڻ“ اهو سوال ئي ختم ڪري ڇڏي ٿو۔
گوئنگ ڊچ، برابر ورهاست، يا هڪ ماڻهو ادا ڪري
گڏيل ماني جو حساب ڪرڻ جا ٽي عام طريقا آهن:
- گوئنگ ڊچ — هر ماڻهو پنهنجي پليٽ ۽ پيئڻ جو ڏئي ٿو، ان سان گڏ گڏيل شين جو منصفانه حصو۔
- برابر ورهاست — ڪل رقم ماڻهن جي تعداد سان ورهائجي ٿي، چاهي هر هڪ ڇا به آرڊر ڪيو هجي۔
- هڪ ماڻهو ادا ڪري ٿو — دعوت طور، يا ان سمجھ تي ته ٻيا کيس موٽائيندا۔
برابر ورهاست تڏهن تڪڙي ۽ منصفانه آهي جڏهن آرڊر هڪجهڙا هجن۔ گوئنگ ڊچ تڏهن وڌيڪ منصفانه آهي جڏهن نه هجن۔ پردي جي پٺيان اهي رڳو خرچ ورهائڻ جي پنجن طريقن مان ٻه آهن، ۽ ميلاپ ريسٽورنٽ جو بل ڪيئن ورهائجي جڏهن هر ڪنهن ساڳيو نه کاڌو ۾ ڍڪيل آهن۔
هڪ حل ٿيل مثال: ٽي ماڻهو، ٻه جواب
سنا، علي ۽ زينب رات جي ماني کائين ٿا۔ سنا جو مکيه کاڌو ۽ پيئڻ 6,600 روپيا ٿين ٿا، عليءَ جا 10,500 ۽ زينب جا 6,300، ۽ اهي 3,600 جو هڪ اسٽارٽر گڏجي کائين ٿا۔ بل 27,000 روپيا آهي۔
| پنهنجو آرڊر | + اسٽارٽر جو ٽيون حصو | گوئنگ ڊچ | برابر ورهاست | فرق | |
|---|---|---|---|---|---|
| سنا | 6,600 | 1,200 | 7,800 | 9,000 | برابر ۾ 1,200 وڌيڪ ڏئي ٿي |
| علي | 10,500 | 1,200 | 11,700 | 9,000 | برابر ۾ 2,700 گھٽ ڏئي ٿو |
| زينب | 6,300 | 1,200 | 7,500 | 9,000 | برابر ۾ 1,500 وڌيڪ ڏئي ٿي |
| ڪل | 23,400 | 3,600 | 27,000 | 27,000 |
ٻئي طريقا 27,000 روپيا گڏ ڪن ٿا۔ برابر ورهاست سنا ۽ زينب کان 2,700 عليءَ ڏانهن منتقل ڪري ٿي — هڪ رات جي ماني لاءِ معمولي، پر سال جي ڪيترين ئي راتين ۾ محسوس ٿيڻ جهڙي۔ جيڪڏهن علي سڄا 27,000 دعوت طور ڏيڻ جي آڇ ڪري ها ته ڪنهن تي ڪجهه نه رهي ها؛ جيڪڏهن هن رڳو ڪم هلائڻ لاءِ ڏنا ته گوئنگ ڊچ ۾ سنا کيس 7,800 ۽ زينب 7,500 موڪلي ٿي۔ جيڪڏهن بل ۾ سروس يا ٽيڪس به آهي ته اهو هر آرڊر سان گڏ وڌي ٿو — ٽيڪس ۽ ٽپ کي تناسب سان ورهائڻ ڏيکاري ٿو ڪيئن۔
دنيا ۾ بل ورهائڻ جا آداب
رواج علائقي، عمر، موقعي ۽ خاندان سان بدلجن ٿا، تنهنڪري انهن کي عام نمونا سمجھو، قاعدا نه۔
سنڌ ۽ پاڪستان. سنڌيءَ ۾ ”گوئنگ ڊچ“ جو ڪو هڪ ئي مقرر لفظ ناهي۔ ماڻهو چون ٿا ”اڌو اڌ“، ”پنهنجو پنهنجو حصو“ يا ”هر ڪو پنهنجو ڏئي“، ۽ شهري نوجوانن ۾ انگريزي ”گوئنگ ڊچ“ يا ”بل ورهايو“ به ٻڌجي ٿو۔ پراڻو ۽ وڌيڪ عام رواج ابتڙ آهي: ميزبان ادا ڪري ٿو، ۽ بل لاءِ ”مان ڏيندس!“ چوڻ ميز تي ننڍي مقابلي جهڙو آهي۔ تنهنڪري دوستن جي ڪمپني ۾ ورهائڻ جي تجويز اڪثر اڳ ۾ ئي ڏيڻ سٺو آهي، آرڊر کان اڳ، نه ته بل اچڻ وقت جڏهن هر ڪو هٿ ڪڍي بيٺو هجي۔
جاپان. دوستن ۾ warikan (割り勘) — بل انهن ماڻهن ۾ برابر ورهائڻ جيڪي ادا ڪري رهيا آهن — عام آهي۔ ڪاروباري يا وڌيڪ رسمي ماحول ۾ اڪثر وڏو ماڻهو يا ميزبان ادا ڪري ٿو۔
ڏکڻ ڪوريا. Deochipei (더치페이) ڪوريائي ٺاهيل لفظ آهي انگريزي ”Dutch“ ۽ ”pay“ مان، جنهن جو مطلب آهي هر ماڻهو پنهنجو رستو پاڻ ادا ڪري يا خرچ ورهايو وڃي۔ Enppang (엔빵)، ”n“ مان جيئن n طريقن ۾، جو مطلب آهي هر ڪو برابر حصو ڏئي۔
اٽلي. Pagare alla romana، ”رومي طريقي سان ادا ڪرڻ“، عام طور ميز تي سڀني ۾ ڪل رقم برابر ورهائڻ آهي۔
اسپين. Pagar a escote جو مطلب آهي هر ماڻهو گڏيل خرچ جو پنهنجو حصو ڏئي۔
ايران. گروپ جي خرچ ۾ هر ماڻهوءَ جو حصو سندس dong (دنگ) آهي؛ ڊڪشنريون حصي واري معنيٰ dāng (دانگ) هيٺ رڪارڊ ڪن ٿيون، هڪ لفظ جنهن جو لفظي مطلب ڇهون حصو آهي۔ هر ڪنهن کي پنهنجو حصو ڏيڻ جي تجويز dongi hesab konim (دنگی حساب کنیم)، ”اچو ورهايون“، آهي۔
ترڪي. Alman usulü، ”جرمن طريقو“، جو مطلب آهي الڳ الڳ ادا ڪرڻ۔
سعودي عرب. دوست جيڪي باقاعدي ملن ٿا اڪثر qatta (القطة) گڏ ڪن ٿا — موجود هر ڪنهن کان گڏ ڪيل پئسا جيڪي ملڻ جا خرچ ڍڪين، تقريبن kitty وانگر۔
جرمني. ”Zusammen oder getrennt؟“ — گڏ يا الڳ؟ — ريسٽورنٽ جي ماني جي آخر ۾ معياري سوال آهي، ۽ الڳ ادا ڪرڻ معمول آهي۔
هالينڊ. اهو عام آهي ته هڪ ماڻهو ادا ڪري ۽ پوءِ ٻين کي Tikkie جهڙي ايپ ذريعي ادائيگيءَ جي درخواست موڪلي، يا هر ڪو پنهنجو حصو ادا ڪري۔
آمريڪا. دوستن ۾ برابر ورهاست عام آهي جڏهن آرڊر جي قيمت ويجھي ويجھي هجي؛ جڏهن هڪ ماڻهو ادا ڪري ٿو ته ٻيا اڪثر کيس ادائيگي ايپ ذريعي موٽائين ٿا۔
ڇا بل ورهائڻ بدتميزي آهي
عام طور نه۔ ساڳي حيثيت وارن دوستن ۽ ساٿين ۾ ڪيترين جاين تي ورهاست ڊفالٽ آهي، ۽ ادا ڪرڻ تي زور ڏيڻ ٻين کي احسانمند ٿيڻ جو احساس ڏياري سگھي ٿو۔ اها ٽن حالتن ۾ نازڪ ٿئي ٿي: جڏهن ڪنهن صاف طرح ٻين کي دعوت ڏني هجي (”مان توهان کي ٻاهر وٺي هلان“)، جڏهن ماني هڪ ماڻهوءَ جو جشن ملهائي — سالگرهه جي مانيءَ تي ڪير ڏئي ڏسو — ۽ جتي رواج ڪنهن وڏي ماڻهوءَ يا ميزبان کان ادائيگي جي اميد رکي ٿو۔ جوڙن جو هن سوال جو پنهنجو نسخو آهي، جيڪو ڇا جوڙن کي بل 50/50 ورهائڻ گھرجن کڻي ٿو۔
ان کي نرمي سان ڪيئن تجويز ڪجي
اهو آرڊر کان اڳ چئو، بل اچڻ وقت نه: ”ڇا هر ڪو پنهنجو ادا ڪري؟“ يا ”ڇا بس برابر ورهايون؟“ طريقو اڳ ۾ نالو وٺڻ سان تنگ بجيٽ وارو ماڻهو ڪنهن کي سبب ٻڌائڻ کان سواءِ ان مطابق آرڊر ڪري سگھي ٿو۔ جيڪڏهن هڪ ماڻهو تمام گھڻو آرڊر ڪري ٿو ته پڇڻ جو انتظار ڪرڻ بدران گوئنگ ڊچ جي آڇ ڪريو۔ ۽ جيڪڏهن ڪو سڀني لاءِ ڪم هلائڻ لاءِ ادا ڪري ٿو ته ساڳئي ڏينهن حساب پورو ڪريو؛ بنا جھجڪ حساب پورو ڪرڻ ۾ اهي عادتون آهن جيڪي مدد ڪن ٿيون۔
Donget هتي ڪٿي اچي ٿي
Donget هڪ بل تي ٽنهي طريقن کي سنڀالي ٿي۔ ادا ڪندڙ رڪارڊ ڪري ٿو ته ڪنهن ڏنو۔ برابر ورهاست لاءِ برابر چونڊيو۔ گوئنگ ڊچ لاءِ رقم چونڊيو ۽ هر ماڻهوءَ جو ڪل داخل ڪريو، يا رسيد اسڪين ڪريو دٻايو ۽ هر ماڻهوءَ کي پنهنجي ڊشن جو حصو وٺو ڪرڻ ڏيو؛ جيڪو دعويٰ ڪري ٿو اهو رڳو ان جو ڏئي ٿو جيڪو هن دعويٰ ڪيو، ۽ جيڪو ڪنهن نه ورتو اهو انهن ۾ برابر ورهائجي ٿو جن ڪجهه به نه ورتو — يا سڀني ۾، جڏهن هر ڪنهن ڪجهه ورتو هجي۔ جڏهن گروپ گھڻو ٻاهر کائي ٿو ته حساب پورو ڪريو بيلنسن کي گھٽ ۾ گھٽ ٽرانسفرن ۾ ملائي ٿو، ۽ ادا ڪيو هر هڪ کي ٿي ويل نشان ڪري ٿو۔ Donget پئسا نٿي هلائي — ٽرانسفر ان طريقي سان ٿئي ٿو جنهن سان توهان عام طور هڪ ٻئي کي ڏيو ٿا۔
عام سوال
گوئنگ ڊچ جو مطلب ڇا آهي؟
هر ماڻهو ماني، پيئڻ يا گھمڻ جو پنهنجو حصو ڏئي ٿو بجاءِ ان جي ته هڪ ماڻهو سڀني جو ڏئي۔ عام طور ان جو مطلب آهي جيڪو آرڊر ڪيو ان جو ڏيڻ، جيتوڻيڪ ڪي ماڻهو ان کي ڍلي طرح ڪنهن به ورهاست لاءِ استعمال ڪن ٿا۔
”گوئنگ ڊچ“ جو جملو ڪٿان آيو؟
اهو ”Dutch treat“ مان نڪتو، جيڪو آمريڪي انگريزيءَ ۾ تقريبن 1870 کان رڪارڊ آهي۔ ان کي اڪثر 17 هين صدي جي انگلينڊ-هالينڊ رقابت سان ڳنڍيو وڃي ٿو، پر هن جملي لاءِ تاريخ وار ثبوت آمريڪي ۽ گھڻو پوءِ جا آهن۔
ڇا گوئنگ ڊچ ۽ بل برابر ورهائڻ هڪ ئي ڳالهه آهي؟
بلڪل نه۔ گوئنگ ڊچ جو مطلب پنهنجو حصو ڏيڻ آهي؛ برابر ورهاست ڪل رقم کي ماڻهن جي تعداد سان ورهائي ٿي۔ اهي تڏهن ملن ٿا جڏهن سڀني تقريبن ساڳيو آرڊر ڪيو هجي۔
ڇا بل ورهائڻ بدتميزي آهي؟
ساڳي حيثيت وارن دوستن ۽ ساٿين ۾ عام طور نه۔ اهو تڏهن ڏکيو لڳي سگھي ٿو جڏهن ڪنهن ٻين کي دعوت ڏني هجي، هڪ ماڻهوءَ جي جشن تي، يا جتي ڪنهن وڏي ماڻهوءَ يا ميزبان کان ادائيگي جي اميد ٿئي ٿي۔
جاپان ۾ ماڻهو بل ڪيئن ورهائين ٿا؟
دوستن ۾ warikan (割り勘) — بل کي انهن ماڻهن ۾ برابر ورهائڻ جيڪي ادا ڪري رهيا آهن — عام آهي۔ ڪاروباري يا رسمي ماحول ۾ اڪثر وڏو ماڻهو يا ميزبان ادا ڪري ٿو۔
ڇا ”گوئنگ ڊچ“ توهين آميز آهي؟
اهو ڪڏهن ڪڏهن ئي توهين لاءِ چيو وڃي ٿو، پر ڪجهه ڊڪشنريون ”Dutch treat“ کي ڪڏهن ڪڏهن توهين آميز لکن ٿيون۔ ”بل ورهائڻ“ يا ”الڳ الڳ ادا ڪرڻ“ اها ئي ڳالهه چوي ٿو۔
آخري ڳالهه
گوئنگ ڊچ جو مطلب آهي پنهنجو رستو پاڻ ادا ڪرڻ، ۽ دنيا ۾ ميزون حساب پورو ڪرڻ جا ڪيترائي طريقا استعمال ڪن ٿيون — ٽوڪيو ۾ برابر warikan کان رياض ۾ دوستن جي qatta تائين۔ رواج ڪو به هجي، ڏکي ڳالهه ساڳي آهي: خبر نه هجڻ ته ڪهڙو طريقو هلي رهيو آهي۔ آرڊر کان اڳ ان جو نالو وٺو ۽ بل رڳو حساب بڻجي وڃي ٿو۔
Donget مفت ڊائون لوڊ ڪريو ۽ ايندڙ رات جي ماني پنهنجي طريقي سان ورهايو — برابر، ڊش به ڊش، يا هڪ ادا ڪري ۽ باقي پوءِ حساب پورو ڪن۔
